20.12.13, 12:25, dodany przez Galadhorn
Jeszcze raz przypominamy o grudniowych i styczniowych datach, które upamiętniają Tolkiena i łączą nas ze Śródziemiem. Dziś bowiem mamy „dzień Earendela”, a zbliża się czas Zimowych Godów i dzień imienin Profesora
Najpierw kilka kalendarzowych ciekawostek (jeżeli nie zaznaczono inaczej, pochodzą one z Władcy Pierścieni, Dodatku D). Doba (sindarińskie aur, quenejskie ré) to czas dnia (sind. calan, quen. aurë) i czas nocy (sind. fuin, quen. lómë)*. Elfy liczą dobę od zachodu słońca do kolejnego zachodu (jak my w kalendarzu liturgicznym). Ludzie od wschodu do kolejnego wschodu. Pora tuż przed wschodem to jutrzenka (hobbickie morrowdim, sind. minuial, quen. tindómë), a po zachodzie zmierzch (hobbickie evendim, sind. aduial, quen. undómë). Zjawisko brzasku (sind. uial) znamy tylko w naszej bardziej północnej części Śródziemia. Obecnie jesteśmy na przełomie jesieni (sind. iavas, quen. yávië) i zimy (sind. rhîw, quen. hrívë). Porę tę nazywamy przedzimiem lub szarugą jesienną (sind. firith, narbeleth, a w quen. quellë, lasse-lanta). W Ponownie Zjednoczonym królestwie Elessara i Eldariona najbliższe trzy miesiące to Girithron (sind. ‚trzęsący z zimna’, w quen. Ringarë), Narwain (sind. ‚nowosłoneczny’, w quen. Narvinyë) i Nínui (sind. ‚mokry’, w quen. Nénimë). Wedle Reformy Naszego Kalendarza mija właśnie rok 69 Czwartej Ery, a zacznie się niedługo rok 70.
Oto ważne daty grudnia i stycznia:
- 8 grudnia obchodziliśmy 10. rocznicę powstania Forum Elendilich (link). Z tej okazji organizujemy 10 konkursów (pierwszy znajdziecie tutaj)
- 13 grudnia, premiera Hobbita: Pustkowia Smauga w wielu krajach Europy (przeczytaj recenzję po irlandzkiej premierze! – tutaj).
- 21 grudnia o godz. 18.11 zachodzi zjawisko przesilenia zimowego, które bez przyrządów astronomicznych obserwuje się dopiero w okolicach 25 grudnia. To dziś obchodzimy „dzień Earendila” (czytaj tutaj).
- 22-27 grudnia to Zimowe Gody (ang. Yuletide – więcej tutaj) czyli odpowiednik 29-30 Foreyule’a, 1 Yule, 2 Yule, 1-2 Afteryule’a w kalendarzu Shire’u z kulminacją w nocy z 24 na 25 grudnia (Wigilia i Boże Narodzenie) – czyli koniec Starego (1. Yule) i początek Nowego Roku (2. Yule) w Shire oraz wielu innych częściach Śródziemia. W nocy 24/25 grudnia w Anglii do dzieci przychodzi Father Christmas (‚Święty Mikołaj’, ‚Wigiliarz’, ‚Gwiazdor’), a w Śródziemiu Father Yule? Wedle Reformy Naszego Kalendarza 24/25 grudnia mija właśnie rok 69 Czwartej Ery, a zacznie się niedługo rok 70.
- 26 grudnia, polska premiera filmu Hobbit: Niezwykła podróż (jak to oddać w sindarinie i quenya? Samo słowo ‚hobbit’ to sind. Perian, quen. Periandë).
- 27 grudnia, dzień św. Jana Ewangelisty, czyli imieniny Profesora Tolkiena.
- 3 stycznia 2013, 121. urodziny J.R.R. Tolkiena. Z tej okazji zapraszamy do Tolkienowskiego Toastu Urodzinowego.
________________________________
* Z odrzuconego fragmentu Dodatku D Władcy Pierścieni, która pochodzi z Archiwów Marquette University.
9 KomentarzyKategorie wpisu: Fandom tolkienowski, Kalendarium Śródziemia, Lingwistyka
22.10.13, 08:30, dodany przez Galadhorn
Życzenia noworoczne dla znajomych krasnoludów nadchodzą spóźnione, ale bardzo szczere. Krasnoludzki Nowy Rok przypadł w tym roku 5 października. Szkoda tylko, że nie wiemy, jak brzmią takie życzenia w języku khuzdûl… Niewiele wiemy o księżycowym kalendarzu Khazadów, ale z treści Hobbita zgadujemy, kiedy krasnoludowie obchodzili swój Nowy Rok. Thorin Dębowa Tarcza tak na ten temat instruuje Elronda (H, str. 46):
U krasnoludów pierwszym dniem Nowego Roku jest, jak wszystkim oczywiście wiadomo, pierwszy dzień ostatniego księżyca jesieni, na progu zimy (…)
Dalej czytamy, że taki Nowy Rok, podczas którego ostatni księżyc jesienny spotyka się na niebie ze słońcem nazywany jest Dniem Durina. Czyżby Nowy Rok i Dzień Durina upamiętniały przebudzenie Praojca Krasnoludów? Co to znaczy: „pierwszy dzień ostatniego księżyca jesieni”? Mowa tu o nowiu, który następuje w ciągu dwóch tygodni po 6 października według naszego kalendarza gregoriańskiego. Ciekawe, że Nowy Rok krasnoludów, Dzień Rogu Marchii w Bucklandzie i zapewne númenórejskie Eruhantalë przypadają w tak blisko siebie – z końcem jesieni, na progu zimy.
Przeczytaj resztę wpisu »
4 KomentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia
15.08.13, 09:32, dodany przez Galadhorn
Dziś, w katolickie maryjne święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (odpowiednik prawosławnego Zaśnięcia Bogurodzicy), zapraszamy do lektury kilku cytatów, które przybliżą nam maryjne wątki w twórczości Tolkiena:
Najpierw modlitwa Zdrowaś Maryjo w quenya. Z tego samego źródła, które omawialiśmy tutaj („Słowa radości” J.R.R. Tolkiena), i w ten sam sposób „dostosowana” do quenya z czasów II wydania Władcy Pierścieni:
Aiya María quanta Eruanno, i Héru aselyë! Aistana elyë imíca nísi ar aistana i yávë mónalyo Yésus.
Airë María Eruo ontaril á hyamë rámen úcarindor sí ar lúmessë ya firuvalme.
Násië.
‚Zdrowaś Maryjo łaskiś pełna, Pan z Tobą. Błogosławionaś Ty między niewiastami i błogosławiony owoc Twojego łona, Jezus. Święta Maryjo, Matko Boża, módl się za nami grzesznymi teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen’
David Colbert, Magiczny świat Władcy Pierścieni, str. 48-49:
Tolkien, pobożny katolik, nadał Galadrieli cechy pewnej szczególnej, ważnej dla niego Matki – Najświętszej Dziewicy Maryi, matki Jezusa Chrystusa. Maryja uosabiała dla Tolkiena to, co Galadriela zapewnia Frodowi i jego towarzyszom: boskie współczucie i mądrość. Na ich oddanie odpowiada takim samym uczuciem. „Pani Galadriela [jest] klejnotem, cenniejszym niż wszystkie skarby podziemi”, mówi Gimli, którego wzruszyła do łez jej łaskawość (Drużyna Pierścienia, s. 467).
Przeczytaj resztę wpisu »
Brak komentarzyKategorie wpisu: Biografia Tolkiena, Kalendarium Śródziemia, Lingwistyka
20.06.13, 16:00, dodany przez Galadhorn
Najkrótszą nocą roku 2013 jest ta z 21 na 22 czerwca. Dnia 21 czerwca o godzinie 7.04 zachodzi zjawisko przesilenia letniego (patrz tutaj). Jednak krytyczny moment w rocznym kalendarzu człowiek nieuzbrojony w przyrządy astronomiczne dostrzega dopiero w okolicy 25 czerwca. Wtedy też Śródziemie celebruje Dzień Środka Roku (według Reformy Naszego Kalendarza). W naszym świecie ten okres w roku był przez różne kultury celebrowany na różne sposoby jako noc świętojańska, Sobótka, Mid-summer, Ukon juhla, Sonnenwende itp. Staroangielski kronikarz Beda Czcigodny w swoim dziele De temporum ratione nazywa czerwiec i lipiec se Ærra Liþa (‚przed lithe‚) i se Æfterra Liþa (‚po lithe‚), co świadczy o istnieniu okresu przesilenia letniego, który nazywano po anglosaksońsku Liþa. Do tego terminu nawiązuje Tolkien opisując hobbicką Sobótkę, ang. Lithe. Inne nazwy święta przesilenia letniego w legendarium Tolkiena to Tarnin Austa ‚Bramy Lata’ (HoMe I, II) i Erulaitalë ‚Wychwalanie Boga’. Przeczytajmy raz jeszcze tekst na temat Sobótki w Śródziemiu, który powstał 21 czerwca 2009 r. w naszym serwisie…
Przeczytaj resztę wpisu »
10 KomentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia
02.03.13, 09:52, dodany przez Galadhorn
W tym roku powiadają, że wiosna fenologiczna rozpoczęła się z początkiem marca. Nie ma już śniegu, robi się cieplej z dnia na dzień, ptaki zaczynają budowę gniazd. W książkach Tolkiena wiosna to jednak czas lutego, marca i kwietnia (zobacz „Kiedy zaczyna się wiosna?„). Wiosnę Tolkien przesuwa o miesiąc wcześniej niż w Polsce (kto bywa w Wielkiej Brytanii, ten wie, że już w lutym pojawiają się tam żonkile, a w marcu dzieci chodzą do szkoły w krótkich spodenkach…).
- 17 marca – dzień św. Patryka („Imram Tolkiena na dzień św. Patryka„)
- 20 marca (25 rethe) – Dzień Upadku Saurona :: Nowy Rok w Gondorze (tutaj)
- 22 marca – rocznica ślubu J.R.R. i Edith Tolkienów w Warwick
- 25 marca – Dzień Czytania Tolkiena (tutaj)
- 31 marca – Nowy Rok Elfów (tutaj)
Brak komentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia
06.01.13, 14:20, dodany przez Galadhorn
Af Faramir!
Zima nadeszła? Nadchodzi? A może nadejdzie? Dziś po raz pierwszy od dawna znów pada śnieg. Na prawosławne Boże Narodzenie zrobiło się biało (pozdrawiamy „bizantyjskich” tolkienistów!); na katolickich Trzech Króli, czy raczej Trzech Mędrców, zaratustriańskich magów, którzy Valarów nazywali Ameša-spenta.
Czyżbyśmy jednak mieli już niedługo powiedzieć słowami Tolkiena (WP I, str. 362):
Gdy zimą w nocy szczypie mróz,
Gdy kamień pęka, skrzypi wóz,
Gdy drzew bezlistnych trzask wśród mgły,
to znak, że w puszczy hula…
Odmieniamy: tulë, túlë, tulië, utúlië, tuluva. Zima przychodzi, teraz nadciąga, przybyła, ostatecznie przybyła, przybędzie? Ale jest śnieg. I jak powiedziałby Elf: Yé, hrissë! Si niquë, samilmë i lossë an i niquitsi lantar menello… (‚O, śnieży! Właśnie pada, mamy śnieg, bo płatki opadają z nieba…’). W wielu regionach Polski zrobiło się dziś naprawdę biało – choć pewnie tylko na chwilkę. A my myśląc o zielonej wiośnie chcemy dziś mówić o czymś, co wiąże się z zimy końcem – o przebiśniegu… Prezentujemy wiersz Tolkiena o takiej trochę zimowej tematyce. I pamiętamy, że w terminologii Władcy Pierścieni pory roku przedstawiają się następująco (pisaliśmy o tym tutaj: „Kiedy zaczyna się wiosna”):
- wiosna – luty, marzec, kwiecień
- lato – maj, czerwiec, lipiec – 25 czerwca jest śródlecie
- jesień – sierpień, wrzesień, październik
- zima – listopad, grudzień, styczeń – 25 grudnia to śródzimie
W 16. numerze Parma Eldalamberon (2006, „J.R.R. Tolkien: Early Elvish Poetry and Pre-Fëanorian Alphabets”) otrzymaliśmy wielką gratkę! Oprócz niezwykle ciekawych tekstów poetyckich i kaligrafii Tolkiena z lat 20. zespół redakcyjny zaprezentował nam wersję wiersza Nieninqe z roku… 1955! Jest to zatem utwór w quenya z czasów pisania dodatków do Władcy Pierścieni. Jego słownictwo i gramatyka należą do tego samego okresu koncepcyjnego, który najbardziej interesuje badaczy języków ze świata opisanego w WP i Silmarillionie. Przeczytaj resztę wpisu »
12 KomentarzyKategorie wpisu: Eseje tolkienowskie, Kalendarium Śródziemia, Lingwistyka, Utwory Tolkiena
03.01.13, 14:17, dodany przez Galadhorn
Dziś celebrujemy 121. urodziny Tolkiena. Czytamy o tym i u nas, i w różnych serwisach, i na „Fejsie”. A tutaj chciałem podać ciekawostkę. Na pewno słyszeliście o tym, co nazwaliśmy Reformą Naszego Kalendarza. Według niej rok 2013 to 69 rok Czwartej Ery i 1490 rok Ery Shire’u. Cofając się 121 lat dochodzimy do roku 2969 Trzeciej Ery. Tolkien zgodnie z kalendarzem Shire’u i obliczeniami RNK urodził się 9 „stycznia” (Afteryule 9th), 1369 (o ile niczego nie poknociłem). Tymczasem Frodo Baggins urodził się 22 „września” (Halimath 22th), 1368.
Ciekawe czy Tolkien zdawał sobie sprawę, że pisząc Władcę i korelując daty Wojny o Pierścień z datami II wojny światowej stał się prawie rówieśnikiem swojego głównego bohatera?
Proponuję Wam urodzinową zabawę w przeliczenie swojej daty narodzin na daty Śródziemia. Może okaże się, że w roku, a nawet w dniu Waszego przyjścia na świat, wydarza się w Śródziemiu coś ważnego? Na przykład ja urodziłem się w „tym samym” roku (1451 Ery Shire’u = 1974), w którym Elanor Piękna, córka Sama, wyszła za mąż za Fastreda z Greenholm (WP III, 494 – MUZA).
Af Faramir!
1 komentarzKategorie wpisu: Eseje tolkienowskie, Kalendarium Śródziemia
24.12.12, 14:57, dodany przez Galadhorn
Tej nocy na Ziemi celebrujemy Wigilię, a po północy Boże Narodzenie. W Śródziemiu tej samej nocy kończy się stary rok, zaczyna nowy, a samo święto nazywa się Yule – ‚Godami Zimowymi’. Według Tolkiena Elf powiedziałby nam tej świątecznej nocy pełnej oczekiwania na nowe światło, tego tindómë, gdy wypatrujemy pierwszej elen:
Merin sa haryalye alassë nó vanyalyë Ambarello!
‚Życzę Wam, żebyście mieli szczęście – zanim odejdziecie z tego Świata’.
My zaś mówimy:
Mára Meryalë, alassëa Eruontanë, vanya Vinya Loa!
‚Dobrych Świąt, szczęśliwego Bożego Narodzenia, pięknego Nowego Roku!’
Ludzie opisani przez Tolkiena w legendarium to lud Adwentu, lud oczekiwania i Starej Nadziei. Czym była Stara Nadzieja opisana przez Tolkiena w Athrabeth Finrod ah Andreth (HoMe X – tu pełny tekst w polskim przekładzie)?
Powiadają – odpowiedziała Andreth – powiadają, że to sam Jedyny wstąpi w Ardę i uzdrowi Ludzi i wszystkich, którzy ulegli Skażeniu, od początku aż do samego końca. O tym mówią także, albo może zmyślili to sobie, a to plotka, która pochodzi sprzed nieprzeliczonych lat, może nawet z czasów naszego nieszczęścia.
Dla chrześcijan taka Stara Nadzieja wypełniła się wpierw w Nazarecie, w chwili Zwiastowania, a objawiła się światu w maleńkim Betlejem, w grocie skalnej, która służyła jako stajnia dla bydła…
Na cudowne Święta Bożego Narodzenia w imieniu naszej redakcji życzymy Wam łaski przemiany. Wszystkim zaś, którzy inaczej świętują ten radosny okres albo nie świętują wcale, życzymy dobrego, smacznego, rodzinnego wolnego czasu… I niech Wam Aniołek, Dzieciątko, Mikołaj, Fadzerkrismas czy inny Dobrodziej (wedle Waszego domowego zwyczaju) przyniesie jak najwięcej tolkienowskich i baśniowych prezentów!
Jako ilustrację tych życzeń prezentujemy kilka ładnych kartek, które znaleźliśmy w sieci, a wśród nich grafikę Tove Jansson, mamy Muminków, która zilustrowała dla fińskich i szwedzkich dzieci „Hobbita”.
4 KomentarzyKategorie wpisu: Eseje tolkienowskie, Kalendarium Śródziemia, Wydarzenia
20.09.12, 22:02, dodany przez Galadhorn
Amerykański miesięcznik tolkienowski Beyond Bree przedstawia swój kalendarz na rok 2013. Tym razem nosi on tytuł „Zło w Śródziemiu”. Bo oto nadszedł czas, żeby rzucić światło na ciemne istoty zamieszkujące świat Tolkiena. Swoje prace nadesłali: Anke Eissmann, Sylvia Hunnewell, Tim Kirk, Octo Kwan, Nancy Martsch, Jef Murray, Ted Nasmith, Colin Williams, Maciej Wygnański, Patrick H. Wynne i inni!
Kalendarz zawiera ilustracje w kolorze i formacie czarno-białym. Posiada też podwójne datowanie: według kalendarzy Śródziemia i według naszego kalendarza. Cena: 20,- USD + koszty przesyłki (USA 2,- USD, reszta świata – 5,- USD). Zamówienia przez PayPal – dodaj jeszcze 1,- USD.
Brak komentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia, Nowości wydawnicze
25.03.12, 11:30, dodany przez Galadhorn
Zgodnie z naszymi obliczeniami wielkie święto Śródziemia w Czwartej Erze miało swoje miejsce naszego 20 marca. Warto jednak przypomnieć o nim jeszcze raz i dziś…
W Kronice Królestw Zachodnich czytamy, o 25 rethe 3019 r. Trzeciej Ery (odpowiednik naszego 20 marca w rachubie gregoriańskiej zgodnie z Reformą Naszego Kalendarza):
Armia otoczona na kopcach żużlu. Frodo i Sam osiągają Sammath Naur. Gollum wyrywa Frodowi Pierścień i spada do Szczelin Zagłady. Upadek Barad-dûr i koniec Saurona (Dodatek A, str. 489, Muza).
Emocjonujący opis tych wydarzeń znajdziecie we Władcy Pierścieni – Powrocie Króla, w księdze VI, w rozdziałach 3 „Góra Przeznaczenia” i 4 „Na polach Cormallen”. To dobra lektura na dzisiejszy dzień. W Ponownie Zjednoczonym Królestwie Upadek Saurona został uświęcony reformą kalendarzową. W nowym kalendarzu rok rozpoczynał się teraz 25 „marca” starego stylu (= 20 marca w naszym kalendarzu gregoriańskim) dla „upamiętnienia upadku Saurona i czynów Powierników Pierścienia” (Dodatek D, str. 511, Muza). Za panowania króla Elessara ta rachuba przyjęła się we wszystkich krajach z wyjątkiem Shire’u, gdzie pozostano przy starym kalendarzu i kontynuowano rachubę Shire’u.
Świętujemy zatem dzisiaj upadek Saurona i upamiętniamy czyny Powierników Pierścienia. Obchodzimy też Nowy Rok (quen. Yestarë, sind. *Orerui) w Ponownie Zjednoczonym Królestwie. Z tej okazji zapraszamy do lektury felietonu sprzed kilku lat (Skruszona Czarna Brama…) i do obejrzenia kilku tolkienowskich „ikon” Sergieja Juchimowa (tu jego witryna internetowa) na dzisiejszy dzień.
7 KomentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia, Utwory Tolkiena
← Późniejsze wpisy · Wcześniejsze wpisy →
