15.09.14, 07:30, dodany przez Galadhorn
Dnia 16 września obchodzić będziemy kolejne urodziny Bilba i Froda Bagginsów (ten dzień to odpowiednik 22 halimath/”września” w Rachubie Shire’u zgodnie z Reformą Naszego Kalendarza). Poczytajmy o urodzinowych zwyczajach hobbitów wg J.R.R. Tolkiena. Świętujmy The Hobbit Week!
Oto tłumaczenie listu J.R.R. Tolkiena z lat 1958-59 (w zbiorze jest to list nr 214), które ukazało się w Simbelmynë nr 1 z 1997 r. (w przekładzie R. Derdzińskiego czyli moim). Jest to bardzo ważny list, który bardzo poszerza naszą wiedzę o kulturze hobbitów z Shire’u i o ich zwyczajach urodzinowych. Pełny list znajdziecie w dołączonym tu pliku pdf. Ciekawy fragment listu prezentujemy zaś poniżej:
‘Urodziny’ miały bardzo ważne znaczenie społeczne. Osoba obchodząca swoje urodziny (niezależnie od płci) nazywała się ribadyan (co zgodnie z opisaną metodą[1] należałoby przetłumaczyć jako byrding[2]). Całość obyczajów związanych z obchodami urodzin, choć były one przecież głęboko zakorzenione, regulowano niezbyt rygorystyczną etykietą. W rezultacie, tym sposobem zredukowano niektóre obyczaje do zwykłych formalności – jak to rzeczywiście sugerują słowa: “zwykle są to niekosztowne drobiazgi [mowa o prezentach]” , str. 47, a szczególnie na stronie 62, ww. 1-8.
Przeczytaj resztę wpisu »
2 KomentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia, Listy Tolkiena, Pliki do ściągnięcia
15.09.14, 06:44, dodany przez Galadhorn
[Przypominamy wam nasz artykuł z 2011 r.] W Boże Narodzenie 2010 (w gregoriańskiej rachubie naszych czasów) zaczął się kolejny rok w Śródziemiu. O tym, że niebo nad Europą Anno Domini 2011 to to samo niebo, które mieszkańcy Śródziemia widzą w roku 67 Czwartej Ery, czyli w 1488 wg kalendarza Shire’u i o tym, jak łatwo znaleźć drogę do Ardy, przeczytacie w poniższym felietonie. Ten astronomiczny felieton jest jednocześnie „manifestem” Reformy Naszego Kalendarza, która obejmuje już obecny rok… Lektura uzupełniająca: „Gdybyśmy żyli po Wojnie o Pierścień…” (Elendili).
Na zdjęciu powyżej częściowe zaćmienie słońca z 4 stycznia b.r. (10 afteryule’a 67 CE). Fotografia autorstwa felietonisty.
Wstęp
Gdy spoglądasz na czyste zimowe niebo, rozpoznając piękno jego gwiazdozbiorów, najjaśniejsze gwiazdy i mgławice, i gdy wysilisz mocniej wyobraźnię, masz okazję zachwycić się rzeczywistym niebem Śródziemia. Niebo nad nami w roku 2011 to to samo niebo, które mieszkańcy Śródziemia oglądają w roku 67 Czwartej Ery.
Mogę zaproponować Ci szczególny sposób przenoszenia się w wymiar Śródziemia. Popatrz w mrok naszej nocy, potem podnieś oczy na gwiezdne niebo, wyobraź sobie, że to jest to samo niebo, które widzą mieszkańcy Śródziemia, a potem zniż wzrok, spójrz wokół siebie. Co widzisz?
Przeczytaj resztę wpisu »
22 KomentarzyKategorie wpisu: Eseje tolkienowskie, Kalendarium Śródziemia
26.08.14, 09:21, dodany przez Galadhorn
Oto Kalendarz Shire’u. Jest to „wieczny kalendarz”, to znaczy nie zmienia się w nim liczba dni i relacja dni miesiąca do dni tygodnia. Każdy rok rozpoczyna się w sobotę (Sterday), pierwszego dnia tygodnia, a kończy w piątek (Highday), ostatniego dnia tygodnia. Sobótka (Midyear’s Day), a w roku przestępnym także Nadsobótka (Overlithe) są wyjęte z rachuby dni tygodnia, dlatego każdy dzień w roku zawsze ma przyporządkowany tylko jeden dzień tygodnia (np. Halimath 22, czyli 22 „września” – urodziny Bilba i Froda Bagginsów – zawsze przypada w Mersday (Dzień Morski, „czwartek”). Co do dat rocznych, przeczytajcie nasz wpis o Reformie Naszego Kalendarza (tutaj).
Niewielu tolkienistów zajmowało się zbadaniem źródeł dla kalendarzowych wyliczeń i skomplikowanych tabel, które wykonane zostały przez Tolkiena do Dodatku D we Władcy Pierścieni. Z pierwszą taką próbą spotkałem się w ksiażce z lat 70., An Introduction to Elvish Jima Allana (tam porównuje się Kalendarz Shire’u i nazwy miesięcy w kalendarzu Gondoru z nazwami kalendarzowymi rewolucyjnej Francji!). W XII tomie The History of Middle-earth (HoMe XII), gdzie szczegółowo są omawiane ewolucje Dodatku D, Ch. Tolkien pisze, że ewidentnie cała „zabawa” Tolkiena z kalendarzami rozpoczęła się od Kalendarza Shire’u (np. wpierw Tolkien musiał skojarzyć angielskie nazwy dni tygodni z wymyślonymi, wiążącymi się z elementami Ardy:
Saturday ‚Dzień Saturna’/Sterday ‚Dzień Gwiazd’,
Sunday ‚Dzień Słońca’/Sunday ‚Dzień Słońca’,
Monday ‚Dzień Ksieżyca’/Monday ‚Dzień Księżyca’,
Tuesday ‚Dzień Tiu (boga germańskiego)’/Trewsday ‚Dzień Drzewa’,
Wednesday ‚Dzień Wodena (boga j.w.’/Hevensday ‚Dzień Nieba’,
Thursday ‚Dzień Thura (boga j.w.’/Mersday ‚Dzień Morza’,
Friday ‚Dzień Fri (bogini j.w.)’/Highday ‚Dzień Wysokich (Valarów)’).
Przeczytaj resztę wpisu »
1 komentarzKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia, Lingwistyka, Utwory Tolkiena
18.06.14, 08:39, dodany przez Galadhorn
Najkrótszą nocą roku 2014 jest ta z 21 na 22 czerwca. Dnia 21 czerwca o godzinie 12.51 zachodzi zjawisko przesilenia letniego (patrz tutaj). Jednak krytyczny moment w rocznym kalendarzu człowiek nieuzbrojony w przyrządy astronomiczne dostrzega dopiero w okolicy 25 czerwca. Wtedy też Śródziemie celebruje Dzień Środka Roku (według Reformy Naszego Kalendarza). W naszym świecie ten okres w roku był przez różne kultury celebrowany na różne sposoby jako noc świętojańska, Sobótka, Mid-summer, Ukon juhla, Sonnenwende itp. Staroangielski kronikarz Beda Czcigodny w swoim dziele De temporum ratione nazywa czerwiec i lipiec se Ærra Liþa (‚przed lithe‚) i se Æfterra Liþa (‚po lithe‚), co świadczy o istnieniu okresu przesilenia letniego, który nazywano po anglosaksońsku Liþa. Do tego terminu nawiązuje Tolkien opisując hobbicką Sobótkę, ang. Lithe. Inne nazwy święta przesilenia letniego w legendarium Tolkiena to Tarnin Austa ‚Bramy Lata’ (HoMe I, II) i Erulaitalë ‚Wychwalanie Boga’. Przeczytajmy raz jeszcze tekst na temat Sobótki w Śródziemiu (celebrowanej przez nas w dniach 24, 25 i 26 czerwca), który powstał 21 czerwca 2009 r. w naszym serwisie…
Przeczytaj resztę wpisu »
Brak komentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia, Lingwistyka, Utwory Tolkiena
20.04.14, 00:00, dodany przez Galadhorn
Nastała nam dobra nowina! Nad naszym starym Śródziemiem (patrz przypis) unosi się dziś (20 kwietnia 2014 = 14 astrona („kwietnia”) 1491 r. w Rachubie Shire’u – patrz Reforma Naszego Kalendarza) pieśń:
Skruszona Czarna Brama
i Król wasz przekroczył ją
i jest Zwycięzcą!**
Bo naprawdę wrócił Król, który skruszył Wrota Śmierci. Upadła władza Nieprzyjaciela. Co za dobra nowina! Gdy chrześcijanin czyta Władcę Pierścieni, dochodząc do szczęśliwego zakończenia tej powieści – do jej eucathastrophe – i odnajduje w nim dobrą nowinę, jej euangelion, nie może oprzeć się wrażeniu, że historia ta coś mu przypomina. Bo wierzy, że istnieje naprawdę coś, co jest prawdziwą i jedyną Dobrą Nowiną, przemieniającą świat i nas, i nadającą sens wszystkim naszym marzeniom, którym w swych dziełach próbowali dać wyraz mitotwórcy, poeci, pisarze, artyści całej ludzkości. Ta Dobra Nowina jest treścią przeżywanego właśnie w Kościele święta chwalebnego Zmartwychwstania naszego Pana, Jezusa Chrystusa. Jeżeli wszystkie dobre zakończenia są cieniem i zapowiedzią czegoś prawdziwego, to tą prawdziwą treścią jest Dobra Nowina niedzielnego, wielkanocnego poranka. Bóg, stwórca świata, umarł na krzyżu, zszedł do piekieł i trzeciego dnia zmartwychwstał. A ten niedzielny poranek odmienił na zawsze świat. Nadeszło zbawienie dla każdego człowieka – w każdym czasie i każdym miejscu.
Ilustrująca mój felieton tolkienowska „ikona” Sergieja Juchimowa nie bez powodu przypomina słynną ikonę bizantyjską pt. Anastasis (‚Zmartwychwstanie’). Rosyjski ilustrator Władcy Pierścieni w swoich pracach często nawiązuje do chrześcijańskiej ikonografii Wschodu i Zachodu (obejrzyj jego galerię u Parmadilich). Na „ikonie”, którą nazwałbym Tryumfujący Król widzimy zwycięskiego króla Aragorna z mieczem Andúrilem i berłem Annúminas w dłoniach – znakami jego prawowitej władzy królewskiej. Otacza go tryumfalny nimb (z łac. nimbus ‚chmura’). Aragorn widziany jest w tej postaci w palantírze (Juchimow używa tu zlatynizowanej formy Palantirum) przez Nieprzyjaciela, Saurona. Czerwone Oko, Oko Bez Powiek. Wizja Saurona jest zapowiedzią Powrotu Króla i Upadku Czarnej Wieży. A Powrót Króla i Upadek Saurona to happy-end powieści Tolkiena. I tu warto przypomnieć ważne słowa Profesora z jego rozprawy O baśniach (str. 73-74):
Nietrudno wyobrazić sobie owo niezwykłe podniecenie i radość, jakie stałyby się naszym udziałem, gdyby jakaś szczególnie piękna baśń okazała się prawdziwa w „pierwotnym” sensie tego słowa, gdyby jej fabuła objawiła się jako zdarzenia historyczne, nie tracąc przy tym owego mistycznego i alegorycznego znaczenia, które miała jako baśń. Nietrudno, gdyż nie byłoby to doświadczenie o zupełnie nowej, nie znanej nam jakości. Byłaby to ta sama radość (choć na pewno mniej intensywna), którą wywołuje szczęśliwy „zwrot” baśniowej akcji: ma ona posmak pierwotnej prawdy (w przeciwnym razie nie nazywałaby się radością). Wybiega naprzód (…) ku wielkiej Eukatastrophe. Taka jest też i gloria – radość chrześcijanina – choć o wiele bardziej (nieskończenie bardziej, gdyby nie nasze ograniczone możliwości) wzniosła i promienna. Bo też i sama opowieść [o Wcieleniu i Zmartwychwstaniu Pana Jezusa] jest bardziej wzniosła – i jest prawdziwa. Sztuce nadano wymiar prawdy. Bóg jest panem aniołów i ludzi, i elfów. Legenda i historia spotkały się i zlały w jedno.
(…) Ewangelia nie zniosła legend, ale je uświęciła, a szczególnie uświęciła „szczęśliwe zakończenie”.
Tak jak Aragorn może być dla nas „typem” Chrystusa, tak „Skruszona Czarna Brama” przypomina nam wyłamane przez Zmartwychwstałego wrota śmierci, które tak sugestywnie ukazane są na świętej ikonie. Pan zszedł do piekieł i wyrwał nas z mocy zła i śmierci, wyciągnął z niewoli. Jesteśmy jak rzesze niewolników, którzy mogli w dniu tryumfu Aragorna wyjść z piekła Mordoru – tylko nieskończenie bardziej, i prawdziwie…
W poranek Święta Zmartwychwstania Pańskiego składamy Wam wszystkim najlepsze życzenia dobrych, rodzinnych, świetlistych Świąt i przekazujemy najszczersze świadectwo: Król przekroczył wrota śmierci i jest Zwycięzcą!
________________________________
* Po angielsku Śródziemie to Middle-earth. Termin ten ma w świecie germańskim pradawną historię. Oznacza ‚ziemię zamieszkałą przez ludzi; ekumenę’ i występuje nie tylko w średniowiecznych tekstach staroislandzkich i staroangielskich, ale też w starożytności w IV-wiecznym tłumaczeniu Ewangelii na wschodniogermański język gocki (dokonał tego gocki biskup Wulfila – język gocki był językiem naszych ziem w początkach obecnej ery). Mamy tam zdanie: Warþ þan in dagans jainans, urrann gagrefts fram kaisara Agustau, gameljan allana midjungard (Łk 2,1) ‚W owym czasie wyszło rozporządzenie cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym (zamieszkałym) świecie’. A zatem my też tutaj i teraz żyjemy w Midjungards, w Middle-earth, w ‚Ziemi Pośredniej’, czyli w Śródziemiu.
** J.R.R. Tolkien „Pieśń Orła” (Powrót Króla, Ks. VI, Rozdz. 5)
2 KomentarzyKategorie wpisu: Eseje tolkienowskie, Kalendarium Śródziemia
19.04.14, 11:17, dodany przez Galadhorn
Mal María tarnë nítala ara i noirë. Ar írë nítanes luhtanes yétien mir i noirë, ar cennes vala atta mi ninquë háma, quén ara i cas ar quén ara i talu yassë Yésuo hroa nánë caitienwa. Quentettë senna: ”Nís, mana i casta yanen nítëal?
Życzymy Wam samego dobra i radości w te Święta. A jako lekturę polecamy dwa teksty Tolkiena: Ainulindalë oraz fragmenty eseju O baśniach, który mówi o nadzwyczajnym znaczeniu pojęcia Happy End. Życzymy Wam samych szczęśliwych happy-endów w obrębie Kręgów Świata i poza nimi… Rano znajdziecie tutaj nasz wielkanocny tekst o Powrocie Króla.
I czy pamiętacie tę niezwykłą grafikę Stasysa Eidrigevičiusa?
Brak komentarzyKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia
31.03.14, 00:01, dodany przez Galadhorn
Przypominamy Wam o Nowym Roku w kalendarzu Elfów z Imladris. To już dziś. Życzymy Wam pięknej wiosny!
No i nadszedł początek wiosny w rachubie Elfów, w Kalendarzu Imladris! Początek pory Tuilë/Ethuil (o znaczeniu tej nazwy czytaj tutaj) wiąże się w tej rachubie z początkiem kolejnego roku. A zatem mamy dziś Nowy Rok Elfów! W quenya jest to Yestarë ‚Dzień Początkowy’. Który to już coranar (quenya, ‚obieg słońca’) w ich rachubie? Nikt tego dziś nie wie…
Zobaczmy jak wygląda wiosna w Lórien, gdzie również rok dzieli się na sześć pór roku (jak w Rachubie Imladris). Grafika J.R.R. Tolkiena przedstawia drzewa mellyrn (ta forma to liczba mnoga od mallorn) wiosną. Na ziemi leżą jesienne złociste liście, bo drzewa wypuściły już złote kwiecie (nazwa mallorn znaczy ‚złote-drzewo’) – efekt jest taki, że zarówno „dywan”, jak i „strop” lasu złocą się jasno, a „kolumny” pni połyskują srebrzyście.
Dzień Nowego Roku Elfów pokrywa się z 6 astrona („kwietnia”; „hobbickie” Astron wywodzi się ze staroangielskiego Ēastron. Eostra, inaczaj Ostara, to wiosenna bogini germańska, której powóz ciągnęły jurne wiosenne zające – stąd niemiecki zwyczaj wielkanocny, który znamy też na Śląsku – w Wielkanoc, niem. Ostern, ang. Easter przychodzi do dzieci Zajączek ze słodyczami). W Shire po Wojnie o Pierścień narodził się zwyczaj radosnego świętowania w tym dniu na Urodzinowej Łące w Bag End. Według Reformy Naszego Kalendarza jest to odpowiednik naszego 31 marca.
Radosnego świętowania, Przyjaciele Elfów!
1 komentarzKategorie wpisu: Kalendarium Śródziemia
17.02.14, 11:29, dodany przez Galadhorn
«Obawiam się, że w moim pojęciu koty syjamskie należą do fauny Mordoru (…)»
Tolkien w liście z 14 października 1959
Coś na Światowy Dzień Kota (17 lutego). Wiemy, że wielu naszych Czytelników lubi koty, więc koniecznie trzeba napisać o kocich wątkach u Profesora. Wbrew pozorom jest ich całkiem sporo. U góry cytujemy list, w którym nasz autor nawiązuje do zapytania pewnej hodowczyni kotów z Cambridge, która chciała wiedzieć, czy może zarejestrować miot syjamskich kociąt pod imionami zaczerpniętymi z Władcy Pierścieni. Tolkien odpowiedział:
Moim jedynym komentarzem są słowa Puka o śmiertelnikach*. Obawiam się, że w moim pojęciu koty syjamskie należą do fauny Mordoru, ale nie musicie tego mówić tej hodowczyni.
O jakie słowa Puka chodzi? Na pewno o te: „Śmieszni są ci śmiertelnicy” (William Szekspir, Sen nocy letniej, przeł. Stanisław Barańczak). Czy Tolkien myślał tylko o kotach syjamskich czy o kotach w ogóle? Niech na to pytanie odpowiedzą nasi Czytelnicy. W każdym razie hobbici miewali koty, o czym świadczy wzmianka w Drużynie Pierścienia, gdzie Frodo zauważa, że Bob, służący z gospody Barlimana Butterbura, powinien nauczyć swojego kota gry na skrzypcach.
Mamy też ten fantastyczny wiersz, który został włączony do zbioru Przygód Toma Bombadila (niedoceniana książka jest jedną z zaledwie czterech książek Tolkiena, które mówią o Śródziemiu, a zostały wydane za życia autora…). Załączona grafika przedstawia wiersz w angielskim oryginale.
Poniżej przedstawiamy ten wiersz w tłumaczeniu Aleksandry Jagiełowicz (jest też polski przekład Agnieszki Kreczmar z wydania Iskier). Według Tolkiena autorem wiersza o kocie był sam Samwise Gamgee (choć miała to być przeróbka ze starszego hobbickiego bestiariusza):
Tłusty kot dość ma psot.
Na macie śpi i chyba śni
O mysim mięsku, smacznym kęsku
Na śniadanko ze śmietanką.
A może śmiały, przez dzień cały
Śni inny los?
Dostojny krok i gniewny wzrok,
I groźny głos.
Gdzie jego brat, co nie zna krat,
Mieszka wśród drzew
Lub na pustyni, gdzie popłoch czyni
I chłepce krew.
Ogromny lew: żelazny szpon
I lśniące kły.
Nie zna litości więc strzeż się go,
Kiedy jest zły.
Gepard gwiaździsty, w oku ma błysk
Bestia, co rada
Na swą ofiarę z góry,
Bez szmeru spadać.
Gdzie las cienisty, uroczysty,
Daleko gdzieś
Mruczą swą pieśń,
Wolności pieśń.
Lecz tłusta kocina, zabawka jedyna
Twojego syna,
Nie zapomina.
Przeczytaj resztę wpisu »
2 KomentarzyKategorie wpisu: Biografia Tolkiena, Kalendarium Śródziemia, Listy Tolkiena, Utwory Tolkiena
02.01.14, 12:48, dodany przez Galadhorn
Miejsce: Gospoda „Rudy Goblin”, ul. Wita Stwosza 5, Katowice (Facebook)
Czas: piątek 3 stycznia 2014, godz. 18.00
Goście: Tomasz Gubała (Tom Goold) & Ryszard Derdziński (Galadhorn)
Patronat medialny: Elendilion
Opis wydarzenia: Facebook
Z ogłoszenia katowickiej gospody „Rudy Goblin”:
(…) Trzeciego stycznia w Rudym Goblinie obchodzimy urodziny Tolkiena. W prezencie od człowieka, któremu już tak wiele zawdzięczamy dostajemy tego dnia dwa wykłady:
Mazurskie Tołkiny i pochodzenie rodziny Tolkienów – najdawniejsze dzieje rodziny Tolkienów próbuje zrekonstruować i zilustrować zdjęciami nasz niezastąpiony nauczyciel elfickiego – Galadhorn (Ryszard Derdziński)
oraz
Od Bakshiego do filmowego „Hobbita” – mniej znana historia adaptacji dzieł J.R.R. Tolkiena – autorem prelekcji jest inny tolkienista, Tom Goold (Tomasz Gubała), a oto jak Tomek streszcza swoje wystąpienie:
Przeczytaj resztę wpisu »
Brak komentarzyKategorie wpisu: Biografia Tolkiena, Fandom tolkienowski, Filmy: Hobbit i WP, Informacje medialne, Kalendarium Śródziemia, Wydarzenia
02.01.14, 12:06, dodany przez Galadhorn
Jutro Tolkien będzie Ribadyan (w oryginalnym westronie ‚jubilat’)! Jak będzie wyglądał Wasz jutrzejszy toast „Za Profesora”? W tym roku zapraszamy Was do sfotografowania i opisania Waszej celebracji Urodzin Profesora. Łączmy się tego wieczora na Facebooku, w serwisie „Elendilion” i na forach tolkienowskich!
Brytyjskie Towarzystwo Tolkienowskie (The Tolkien Society) już po raz 13. zachęca miłośników Profesora do urodzinowej celebracji, która połączy tolkienistów na całym świecie. Trzynasty Doroczny Toast Urodzinowy będzie miał miejsce jutro, 3 stycznia 2014 roku o 21.00 czasu lokalnego. Jak wznieść Toast?
Aby wznieść Toast Urodzinowy, wstajemy, podnosimy w górę szklaneczkę napoju (niekoniecznie alkoholowego) i mówimy Za Profesora! (ang. The Professor!), a następnie wypijamy łyk napoju. Potem siadamy i dopijamy w spokoju napój do końca (Źródło: The Tolkien Society)
J.R.R. Tolkien urodził się w Bloemfontein, w dzisiejszej Republice Południowej Afryki (a wtedy w Wolnym Państwie Oranii) 3 stycznia 1892 r. Więcej na ten temat pisaliśmy tutaj: “Toast ‘Za Profesora’ w 119. rocznicę urodzin”, „Dziś 120. urodziny i Toast ‚Za Profesora!'”, “Wszystko zaczęło się 116 lat temu”, “Bloemfontein Tolkiena”.
O świętowaniu urodzin w Śródziemiu przeczytacie tutaj: „Byrding czyli o hobbickich urodzinach”.
Brak komentarzyKategorie wpisu: Biografia Tolkiena, Fandom tolkienowski, Kalendarium Śródziemia, Tolkienowski internet, Wydarzenia
← Późniejsze wpisy · Wcześniejsze wpisy →
Oto tłumaczenie listu J.R.R. Tolkiena z lat 1958-59 (w zbiorze jest to list nr 214), które ukazało się w Simbelmynë nr 1 z 1997 r. (w przekładzie R. Derdzińskiego czyli moim). Jest to bardzo ważny list, który bardzo poszerza naszą wiedzę o kulturze hobbitów z Shire’u i o ich zwyczajach urodzinowych. Pełny list znajdziecie w dołączonym tu pliku pdf. Ciekawy fragment listu prezentujemy zaś poniżej:
