Aktualności ze świata miłośników twórczości Tolkiena

Sprawozdanie z konferencji Omentielva Tatya

O konferencji pisaliśmy tutaj. Oto relacja Karoliny Kazimierczak – polskiej uczestniczki konferencji:

W dniach od 8 do 11 sierpnia odbyła się druga już międzynarodowa konferencja poświęcona językom stworzonym przez J.R.R. Tolkiena, Omentielva Tatya. Przez cztery dni Antwerpia gościła entuzjastów lingwistycznej i literackiej twórczości Profesora. Pomiędzy przedpołudniowymi wykładami w Lessius Hogeschool a wieczornymi sesjami praktycznego użycia języków elfickich w szkole wieczorowej CVO LBC-NVK, Omentielva Tatya zgromadziła, dokształciła, rozbawiła i oczarowała może niezbyt liczną, lecz z pewnością zaangażowaną grupę uczestników. Wśród nich znaleźli się zarówno tacy eksperci w dziedzinie lingwistyki tolkienowskiej, jak Helge Fauskanger, Bill Welden czy Måns Björkman, jak i zupełni nowicjusze chętni zapoznać się bliżej z językami stworzonymi przez Profesora.

Pierwszy dzień konferencji stanowił idealne wprowadzenie w różnorodny program całego spotkania. Rozpoczął sie poźnym popołudniem wykładem Johana Vanhecke na temat związkow Tolkiena z Belgią (niestety komplikacje lotnicze sprawiły, iż autorka tego sprawozdania nie mogła uczestniczyć w tym punkcie programu). Wieczorna sesja objęła prezentację pierwszego tomu ‘Arda Philology’, wydawnictwa zawierającego artykuły przedstawione podczas Omentielva Minya (Sztokholm, 2005). A oto spis treści tej publikacji:

1. Petri Tikka, ‘Finnicization of Quenya’
2. Nils-Lennart Johannesson, ‘Quenya, the Black Speech and the Sonority Scale’
3. Susanne Vejdemo, ‘Tolklangs in the “Real” World. The Morphosyntactic Development of Two Swedish LARP-languages’
4. Magnus Åberg ‘An Analysis of Dwarvish’
5. Bertrand Bellet, ‘Vowel Affliction in Sindarin and Noldorin’
6. Måns Björkman ‘The Scripts of Aman. Sources, Developments and Relationships’
7. Christopher Gilson, ‘”Namárië” and the Lexicon of Quenya’

Wedle informacji Andersa Stenströma, Beregonda, ‘Arda Philology 1’ jest obecnie dostępna w sprzedaży wysyłkowej. Szczegóły można znaleźć na stronie internetowej konferencji (www.omentielva.com).

Program pierwszego dnia zakończyła zorganizowana przez Billa Weldena sesja praktycznego użycia języka quenejskiego. Uczestnicy Omentielva Tatya mieli możliwość spróbować sił w rozmówkach elfickich, jak również rozegrać partię kart w quenyi.

Drugi dzień obrad konferencyjnych przedstawił znacznie bardziej napięty i wymagający program. Rozpoczął go wykład Bertranda Belleta na temat metodologicznych problemów związanych z tworzeniem elfickich leksykonów. Opierając się na doświadczeniach własnych związanych ze współpracą w Projekcie Słownika Sindarińskiego Didier Willisa, Bertrand omówił szerego wyzwań, jakie stają przed każdym konstruktorem słownika języka elfickiego. Wspomniał o problemach związanych z wyborem formatu oraz treści poszczególnych haseł (czy należy umieszczać wszystkie formy danego słowa, także te związane z zewnetrzną historią języka, czy konieczne jest przedstawienie wszystkich źródeł, w których słowo występuje etc.), o trudnościach wynikających z różnych oczekiwań odbiorców słownika (badaczy zainteresowanych opisem języka z jednej strony oraz poetów i tłumaczy z drugiej), wreszcie o problemach psychologicznych związanych z często amatorskim charakterem pracy, brakiem czasu, czy nawet nieuchronnym znudzeniem monotonią pracy.

W kolejnej prezentacji Beregond przedstawił interesująca koncepcję konstruowania przypisów bibliograficznych dotyczących pierwotnych źródeł tolkienowskich. W związku z istnieniem ogromnej liczny różnych wydań dzieł J.R.R. Tolkiena ogólnie przyjęty format przypisów oparty na dacie wydania i paginacji stał się mało precyzyjny. Beregond zaproponował, aby w jego miejsce zastosować inny system oparty na strukturalnym podziale tekstu na księgi, rozdziały i paragrafy.

Nastepna sesja, także prowadzona przez Beregonda, dała uczestnikom możliwość bezpośredniego wglądu w pracę Tolkiena nad oryginalnym systemem zapisu jego rodzimego języka angielskiego. Zgromadzeni mogli spróbowac swoich sił w rozszyfrowaniu krótkiej notatki Profesora zapisanej przy pomocy eksperymentalnego ‘nowego alfabetu’.

Pozostając w tematyce alfabetów tolkienowskich, Måns Björkman przedstawił szczegółowe porównanie dwóch systemów tengwar: wczesnego, pochodzącego z ‘The Etymologies’ i późniejszego, użytego przez Tolkiena we ‘Wladcy Pierscieni’.

Sesję wykładową drugiego dnia konferencji zakonczyło seminarium na temat wczesnej wersji ‘Namárië’ prowadzone przez Juliana Bradfielda. Celem tego seminarium było odkrycie, czy najnowsze informacje dotyczące wczesnej formy języka quenejskiego umożliwią ostateczne przetłumaczenie tego tekstu. Jednak, jak sesja ta wykazała, tłumaczenie pierwszej wersji ‘Namárië’ nadal pozostaje poza zasięgiem tolkienowskich lingwistów.

Czwartkowy program przewidywał jeszcze jeden punkt: prowadzoną przez Valerię Barouch wieczorną sesję ‘Koło Poetów Elfickich’. W ciągu fascynujących dwóch godzin uczestnicy Omentielva Tatya mieli możliwość zapoznać się z różnorodną twórczością poetycką w quenyi i sindarinie zebraną przez Valerię, a nawet zaprezentować własne kompozycje. Odczyt – a w dwóch przypadkach nawet odśpiewanie – poezji stał się okazją do wymiany opinii na temat artystycznego charakteru języków tolkienowskich i na temat procesu twórczego związanego z tworzeniem lub tłumaczenie poezji. Wszyscy uczestnicy zgodnie stwierdzili, iż dopiero wysłuchanie wierszy odczytanych na głos pozwala docenić niezwykłe poetyckie brzmienie języków elfickich.

W trzecim dniu konferencji zgromadzeni w Antwerpii wielbiciele twórczości Tolkiena mieli możliwość wysłuchać dwóch wykładów i wziąć udział w dwóch dyskusjach dotyczących lingwistyki tolkienowskiej. Obrady rozpoczął Helge Fauskanger prezentacją, której celem było określenie potencjalnych luk w słownictwie i gramatyce quenyi. Twierdząc iż takie luki bewzględnie ujawniają się w procesie tłumaczenia, Helge przedstawił i omówił fragmenty swojego tłumaczenia Apokalipsy św. Jana. Zwrócił przy tym uwagę na szereg trudności: związanych z doborem własciwych słów, które reprezentowałyby najtrafniej biblijne treści, wynikających z dostosowywania nazw własnych do quenejskiej fonologii, wreszcie związanych z tworzeniem własnych słów czy nowych znaczeń dla istniejacych. Helge podkreslił, iż wiele kontrowersji może wiązać się z dostosowywaniem tolkienowskich terminów do treści tłumaczonych tekstów: czy tłumacz może pozwolić sobie na użycie słowa we wszystkich znaczeniach, jakie ma ono w języku angielskim lub w ojczystym języku tłumacza, tylko dlatego iż Tolkien użył owego słowa w jednym ze znaczeń? Wykład zakonczyła konkluzja, iż quenya posiada jednak pewne dość istotne luki, które tłumacz zmuszony jest wypełnic.

To stwierdzenie stało się punktem wyjścia do dyskusji nad prawomocnością i znaczeniem języka neo-quenejskiego. Zachęceni przez prowadzącego Harma Schelhaasa uczestnicy zastanawiali się nad źródłami i możliwym rozwiązaniem pewnej kontrowersji, nękajacej środowisko lingwistów tolkienowskich od wielu lat: czy uprawnione jest tworzenie jakichkolwiek rekonstrukcji języków tolkienowskich i ich praktyczne stosowanie, czy też powinny być one traktowane jedynie opisowo. Głosy w dyskusji były zgodne: wszyscy zgromadzeni przyznali, iż różne podejścia do języków elfickich są jak najbardziej uprawnione tak długo, jak długo badacz/tłumacz/poeta rozróżnia w jasny sposób naukowy opis i analizę pism Tolkiena i praktyczną rekonstrukcję języka na potrzeby działalności artystycznej.

Po przerwie obiadowej i krótkiej wizycie w muzeum starodruków Plantin-Moretus obrady wznowił Beregond, prezentując wyniki swoich dogłębnych statystycznych badań nad charakterystyką fonetyczną dwóch stadiów quenyi opisanych w ‘The Qenya Lexicon’ i w ‘The Etymologies’.

Kolejna dyskusja, tym razem poświęcona przydatności internetowej współpracy w rozwoju lingwistyki tolkienowskiej, zakończyła naukową część programu trzeciego dnia konferencji. Wieczorny program przewidywał jednak drugą już w trakcie Omentielva Tatya sesję praktycznego użycia języków elfickich. Tym razem Bill Welden zaproponował uczestnikom quenejską wersję gry w 20 pytań. Dla niektórych była to świetna okazja dla zademontrowania godnej podziwu znajomości języków tolkienowskich i iście hobbickiego poczucia humoru.

Ostatni dzień konferencji rozpoczął przygotowany przez autorkę tego sprawozdania wykład na temat związków pomiędzy językiem, muzyką i literaturą widocznych w dziełach J.R.R. Tolkiena i w amatorskich kompozycjach muzycznych zainspirowanych twórczością Profesora. Odnosząc się do literatury muzykologicznej, badań nad awangardowymi ruchami literackimi, wreszcie do analiz twórczości literackiej i językowej Tolkiena, autorka starała się odtworzyć koncepcję muzyki przedstwioną w jego narracjach i związek owej koncepcji z brzmieniem języków elfickich. Wykład obejmował także krótka prezentację fragmentów utworów muzycznych inspirowanych przez dzieła Profesora i czyniących użytek ze skonstruowanych przez niego języków.

Kolejnym punktem programu było prowadzone przez Dirka Trappersa seminarium na temat trzech wersji wiersza ‘Oilima Markirya’. Opierając się na informacjach zawartych w szesnastym numerze ‘Parma Eldalamberon’, Dirk przedstawił szczegółową analizę językową każdej z wersji, a także jej możliwe tłumaczenie.

Następny wykład odstępował nieco od głównej tematyki Omentielva Tatya. Występujący jedynie gościnnie Pieter Collier, administrator Tolkien Library, strony internetowej poświęcowej kolekcjonowaniu tolkienowskich książek i pamiątek, przedstawił krótkie wystąpienie na temat różnych źródeł i form podpisu J.R.R. Tolkiena. Pieter udzielił uczestnikom kilku rad i przestróg dotyczących zakupu pamiątek po Profesorze. Zademonstrował też kilka egzemplarzy ze swojej kolekcji, w tym – ku wielkiemu entuzjazmowi wszystkich zgromadzonych – list pisany własnoręcznie przez Tolkiena.

W ostatniej prezentacji tej konferencji Benct Philip Jonsson powrócił raz jeszcze do tematu języków tolkienowskich, przedstawiając interesującą analizę procesu konstruowania przez Tolkiena rodziny języków Eldarów. Benct podkreślił, iż – podobnie jak wielu współczesnych konstruktorów języków – Profesor tworzył swój system na zasadzie ‘retro-konstrukcji’ tzn. wychodząc od ‘późniejszej’ fazy rozwojowej poprzez stadia ‘wcześniejsze’, aż do proto-języka. W procesie tym Tolkien opierał się na swojej doskonałej znajomości koncepji rodziny języków indo-europejskich, jednocześnie zachowując wolność wyrażania własnego zmysłu lingwistycznego smaku.

Po tym ostanim wykładzie odbyła się jeszcze krótka dyskusja na temat przyszłych planów konferencyjnych. Zgromadzeni mogli się dowiedzieć, iż Omentielva Nelya odbędzie się w Cambridge w 2009 r.

Tegoroczną konferencję zakończyła piesza wycieczka po zabytkowej części Antwerpii oraz uroczysty obiad przygotowany – podobnie jak wszystkie inne wyśmienite posiłki – przez Beregonda.

Łącząc znaczną liczbę interesujących i bardzo dogłębnych sesji badawczych z luźniejszymi artystyczno-praktycznymi punktami programu, Omentielva Tatya była miejscem wymiany intelektualnej i świętowania wspólnej pasji: zamiłowania do twórczości J.R.R. Tolkiena.

Karolina Kazimierczak

Kategorie wpisu: Fandom tolkienowski, Lingwistyka

4 Komentarzy do wpisu "Sprawozdanie z konferencji Omentielva Tatya"

Mellorn, dnia 26.08.2007 o godzinie 11:35

Dzięki za relację, było tam naprawdę bardzo ciekawie ^^.

Vindalf, dnia 26.08.2007 o godzinie 14:14

Och, wspaniała konferencja. Chciałbym być w Cambridge za dwa lata :)

Galadhorn, dnia 26.08.2007 o godzinie 18:54

Karolo, wielkie wielkie podziękowania za tak pełną i ciekawą relację. Fajnie byłoby pojechać w 2009 roku do Cambridge.

Melinea, dnia 23.08.2008 o godzinie 17:46

To moje marzenie znaleźć się na Omentielvie w przyszłym roku. Jestem w stałym kontakcie z Beregondem. Mam nadzieję, że zaakceptują mój pomysł. Wyrazy podziwu dla Karoliny!

Zostaw komentarz