Oto treść listu w moim tłumaczeniu:

Do Paula Barnetsona

76 Sandfield Road,
Headington, Oksford

13 listopada 1961

Drogi Panie Barnetson!
Dziękuję bardzo za Pana list, a szczególnie za jakże praktyczny sposób okazania Pańskiego uznania. Pochwała jest słodka, ale nie da się żyć pochwałami. Myślę, że moja książka nie “bazuje” na niemieckim czy islandzkim folklorze, choć ma ogólnie północnego ducha; ale oczywiście nie da się uniknąć wpływu historii Niebelungów (a to raczej epos niż folklor). Co do orka, ma to być nazwa używana w czasach akcji powieści na określenie istoty, którą nazwalibyśmy goblinem; ale też rzeczywiście istniało w dawnym angielskim słowo orc, które służyło do opisu mrocznego, demonicznego stworzenia.

Jeszcze raz dziękuję za list.

Szczerze oddany,

J.R.R. Tolkien

Temat nowego wydania Listów Tolkiena, przewija się w wielu ostatnich wpisach, tym razem macie szansę wygrać trzy egzemplarze tych pięknie wydanych książek.

Wystarczy wziąć udział w konkursie portalu pisarsko-fantazyjnego www.kawerna.pl

Źródło; www.kawerna.pl

Wyobraźmy sobie przez chwilę, że poczta Shire rozszerzyła swoją działalność i obsługuje teraz wszystkie, dosłownie – wszystkie, znane zakątki Śródziemia. Słynie przy tym z niezawodności i miłej obsługi, a jej niezachwiana reputacja sprowadza na nią szacunek wszystkich bez wyjątku – nawet żądni krwi i niezbyt rozgarnięci orkowie wiedzą, że hobbicki listonosz to istota absolutnie nietykalna…

Albo załóżmy, że wraz z nadejściem mody na pisanie listów, rozwinął się w Śródziemiu działający prężnie związek zawodowy nieustraszonych posłańców, którzy swym honorem ręczą zachowanie poufności oraz dostarczenie listu do adresata…

Ewentualnie listy mogą dostarczać gołębie pocztowe, przypadkowo napotkani wędrowcy budzący wielkie zaufanie, wielkie orły, a nawet krebainy, jeśli sprawy dotyczą nadawców, z którymi żaden normalny ptak nie chciałby mieć nic do czynienia…

… Tak czy inaczej, aby wziąć udział w konkursie, należy po prostu napisać list.

Zasady są następujące:
1. Nadawcą i odbiorcą ma być dowolna postać z twórczości J. R. R. Tolkiena,
2. Treść listu nie może stać w sprzeczności z twórczością Tolkiena,
3. Forma (o ile mieści się w konwencji listu) i treść jest absolutnie dowolna, jednak nie ukrywamy, że nawiązania do stylu Mistrza czy wydarzeń z jego dzieł będą mile widziane,
4. W treści mogą się pojawiać słowa, zwroty i zdania napisane w sztucznych językach wykreowanych przez Tolkiena, jednak pod warunkiem, że zostaną przetłumaczone w przypisach. Generalnie prosimy jednak o listy w języku polskim.

Zgłoszenia prosimy wysyłać na adres e – mail: magda.goetz@kawerna.pl do końca stycznia b. r.

Nagrody dla autorów 3 najlepszych listów to pięknie wydane „Listy” J. R. R. Tolkiena ufundowane przez wydawcę – wydawnictwo Prószyński i S – ka.

Zwycięskie oraz (ewentualnie) wyróżnione listy zostaną opublikowane na naszym portalu (w dziale Biblioteka), zatem nadesłanie zgłoszenia jest jednocześnie wyrażeniem zgody na publikację.

Zachęcamy do udziału w konkursie i życzymy lekkiego pióra!

… A wielbicieli Tolkiena zapraszamy na stronę na Facebooku „J. R. R. Tolkien – polska strona czytelników i fanów”, która współorganizuje konkurs.Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Cambria, Cymry (/ˈkəmrɨ/), Wales (/ˈweɪlz/) – po prostu Walia. W przeważającej mierze górzysta, zachodnia część wyspy Brytanii, jeden z krajów wchodzących w skład Zjednoczonego Królestwa. Na wschodzie graniczy z dawną anglosaską Mercją (‘Marchią, Pograniczem’), na zachodzie oblewana jest wodami Atlantyku i Morza Irlandzkiego. Wpierw przyszło zainteresowanie językiem walijskim (cymraeg). Wagony węglowe z kopalni Południowej Walii i napisy na tych wagonach: Nantyglo, Senghennydd, Blaen-Rhondda, Penrhiwceiber, Tredegar… W roku 1901 dziewięcioletni Ronald Tolkien obserwuje je na nasypie kolejowym w Kings Heath, na przedmieściach przemysłowego Birmingham. Słowa te wyglądają jak zaklęcia magiczne w tajemnym języku. A są to po prostu nazwy kopalń, w których załadowano “czarne złoto”. Z tej fascynacji narodzi się wkrótce język Gnomów, noldorin, który we Władcy Pierścieni stanie się, opartym fonetycznie na walijskim, sindarinem.

Pierwsza wycieczka kolejowa do Walii to czasy szkolne. Tolkien wie już, że  po kądzieli jest potomkiem Mercyjczyków, Anglosasów z walijskiego pogranicza. Walia to kraj celtyckich Brytów, którzy w dobie Wędrówek Ludów schronili się przed germańskimi najeźdźcami w górach na zachodzie Brytanii. To celtycko-germańskie pogranicze, gdzie Ronald spędził dzieciństwo, jest bardzo płodne kulturalnie. Być może sam Tolkien jest przykładem tego fenomenu?

Prawdopodobnie w 1912 Tolkien odwiedza wybrzeże walijskie. Mamy na to dowód w jego szkicowniku. Wbrew temu, co w Biografii pisze Carpenter, Tolkien odwiedza fascynującą go językowo Walię jeszcze jako student filologii. Rysuje tam co najmniej dwa, może nawet trzy widoki wybrzeża w okolicach Trwyn Llanbedrog (A) – walijskie trwyn to ‘przylądek’. Jedna z grafik to akwarela (J.R.R. Tolkien: Artist and Illustrator, str. 33, przypis 28). Niestety nigdzie dotąd nie zaprezentowano tych wczesnych prac. W The J.R.R. Tolkien Companion and Guide (I 1085) badacze twierdzą, że wyprawa do Llanbedrog miała miejsce w 1920 i że były to wakacje z żoną i maleńkimi synami. Ważne, że Llanbedrog znajduje się w hrabstwie Gwynedd (/[ˈɡwɪnɛð]/).

W Północnej Walii, w hrabstwie Gwynedd właśnie umieścił J.R.R. Tolkien małą część akcji Rudego Dżila i jego psa. Gwynedd to dawne średniowieczne królestwo walijskie, które po łacinie nazywało się Venedotia (nazwę łączy się z celtyckimi Wenedami z czasów panowania rzymskiego). Kraina słynie z tego, że mieszka tam największa populacja Walijczyków mówiących w swoim celtyckim języku (południe Walii jest dużo mocniej zanglicyzowane). W dawnych czasach z Venedotii wywodzono pochodzenie smoków… W Rudym Dżilu czytamy (“Posłowie”):

Chrysophylax wrócił w góry powolnym, ciężkim lotem, bo skrzydła, przez wiele lat nie używane, straciły sprawność, a wzrostu i wagi przybyło. Po przybyciu w rodzinne strony musiał Chrysophylax najpierw wypędzić młodego smoka, który ośmielił się zająć jego jamę, korzystając z nieobecności prawowitego właściciela. Zgiełk walki słychać było podobno w całej Venedotii.

Najbardziej niedostępne, górzyste miejsca w Gwynedd to obszar Parku Narodowego Snowdonia (B), szczególnie okolice najwyższego szczytu Walii, Snowdona (1085 m. n.p.m.; po walijsku Snowdonia to Eryri, a Snowdon to Yr Wyddfa). W czasie naszej wyprawy do Walii latem 2011 r. poszukamy w Snowdonii jamy smoka Chrysophylaxa.

25 października 1958 Tolkien pisał do Debory Webster (list nr 213, str. 470 w nowym wydaniu Listów):

Kocham Walię (to, co z niej zostało po usilnych zabiegach kopalni, a nawet co bardziej upiornych morskich kurortów), a szczególnie język walijski. W gruncie rzeczy bardzo dawno nie byłem w W[alii] (oprócz przejazdu w drodze do Irlandii).

O poglądach Tolkiena na Walię, jej kulturę i język, przeczytać możecie w zbiorze Potwory i krytycy, w tekście “Angielski i walijski” (polecamy wydanie Zyska i S-ki z 2000 roku, w tłumaczeniu T. A. Olszańskiego).

W artykule wykorzystano zdjęcia Ryszarda “Galadhorna” Derdzińskiego z wiosennego pobytu w Snowdonii w roku 2010.

Ktoś mógłby sądzić, że [Władca Pierścieni] jest to raczej powieść areligijna, jeśli nie ateistyczna. Tolkien jednak, jak się zdaje, wybrał drogę, która jest trudna do zrozumienia dla wielu współczesnych wierzących Kościoła. Katolickości nie zamanifestował poprzez mnożenie fantazyjnych bóstw, ale przez przyjęcie znamienia dotykającego chrześcijan pierwszych wieków, którzy sami byli nazywani ateistami, ponieważ odrzucali w sposób zasadniczy wszelkie panteony (…).

Zatem religia we Władcy Pierścieni nie jest tylko „narracją”, czy „kultem”, ale rzeczywistością bezpośrednio i realnie złączoną z „tym światem” (…).

Dobro wydaje się być na kartach Władcy Pierścieni rozproszone i słabe, a zło bardzo konkretne i skuteczne. To zapewne intuicja wielu chrześcijan obserwujących rzeczywistość naszej Epoki (…).

Te i wiele innych ciekawych spostrzeżeń znajdziecie w artykule “O Tolkiena zgodzie ze stanem łaski i górze Meneltarmie” w Portalu Frondy (link). Artykuł, a właściwie recenzja Listów Profesora, jest autorstwa Tomasza Rowińskiego, redaktora Christianitas oraz współpacownika Wydawnictwa M, które lata temu wydało książkę Od Valinoru do Mordoru A. Szyjewskiego.

Jutro, dnia 4 stycznia b.r. o godzinie 18.00 w Programie II Polskiego Radia, w “Sezonie na Dwójkę” usłyszymy audycję o Listach Tolkiena, książce, która wygrała nasz plebiscyt na Tolkienowskie Wydarzenie Roku 2010. Program poprowadzi Michał Montowski, a gośćmi audycji będą prof. Jakub Z. Lichański oraz dr Marek Gumkowski.

[Aktualizacja 4.01.2011] Dla zapominalskich przygotowaliśmy niespodziankę – nagranie audycji w formacie mp3. Prosimy o wykorzystanie tego nagrania wyłącznie do własnego użytku i nie rozpowszechnianie go w żaden sposób.

Sezon na Dwójkę – Listy J.R.R. Tolkiena

[plik mp3, 33,9 MB]

Jest Nowy Rok 1938. Nadchodzi godzina 14.30. Towarzyszymy grupie dzieci, które w oksfordzkim Muzeum Historii Naturalnej słuchają profesora Tolkiena. Pogadanka poświęcona jest smokom i dinozaurom. Tolkien pisał o niej w liście do Stanleya Unwina (nr 19 – patrz właśnie wznowione Listy):

Czy jest jakaś wolna ilustracja przedstawiająca smoka na stercie skarbów [chodzi o rysunek J.R.R. Tolkiena]? Muszę wygłosić wykład na temat smoków (w Muzeum Historii Naturalnej!!!) i potrzebny jest obrazek, żeby zrobić z niego przezrocze.

Zachowały się notatki, które Tolkien przygotował na tę okazję – niestety jest to jeden z tych tekstów Tolkiena, które wciąż znamy z drugiej ręki; obszerne streszczenie przytacza nieoceniony John Rateliff w II tomie The History of The Hobbit (str. 540-541).

Nie był to wykład, a lekka w formie pogadanka połączona z pokazywaniem ilustracji przedstawiających dinozaury i smoki, w tym narysowanych przez samego Tolkiena (m.in. reprodukowana w książce Rateliffa “Rozmowa ze Smaugiem” – rysunek przedstawiający Smauga leżącego na górze skarbów (patrz obrazek po lewej – kliknij, żeby powiększyć); widać tam też kontur Bilba oraz wypełniony skarbami garniec z wypisaną tengwarem klątwą krasnoludów). Tolkien określił smoka nazwą gatunkową Draco fabulosus europaeus i dokonał swoistej klasyfikacji, dzieląc smoki na dwie odmiany Repus (‘pełzające’) i Alatus (‘uskrzydlone’). Opisuje smoki jako “legendarne stworzenia wywodzące się od węży i jaszczurek”, w odróżnieniu od dinozaurów, które rzeczywiście istniały, ale zniknęły na długo przed pojawieniem się człowieka. Tolkien ostrzega przed kontaktem wzrokowym i ujawnianiem swego imienia smokowi. Podkreśla, że smoka może pokonać jedynie dzielny człowiek i to w samotnej walce. Armie, karabiny maszynowe i bomby są na nic, a gazy bojowe są dla nich “jak słodkie tchnienie”.

Wykład Tolkiena był jednym z sześciu wykładów świątecznych dla dzieci, które zorganizowało Ashmolean Natural History Society of Oxford. Odbywały się one w dniach 30 grudnia 1937 – 10 stycznia 1938. Tylko jeden był wygłoszony przez Profesora Tolkiena. Pozostałe to “Ptaki Oksfordu”, “Wieloryby i wielorybnictwo”, “Konie pociągowe, powozy i rabusie”, “Rafy koralowe” oraz “Iskry elektryczne”.

“Do J. R. R. Tolkien Estate dotarła wiadomość na temat oświadczenia wydanego przez ADC Publications w sprawie odwołania przygotowywanej publikacji książki “Wheelbarrows at Dawn” autorstwa Angeli Gardner i Neila Holforda.

Stanowisko ADC sugeruje, że publikacja została odwołana na skutek gróźb ze strony Tolkien Estate. Groźby miała być zapowiedź działań sądowych, których celem miało być powstrzymanie wydania tej książki.

Ponieważ takie oświadczenie jest wysoce nieadekwatne i wprowadzające w błąd, Tolkien Estate uznało za niezbędne przedstawić fakty w tej sprawie, które ją wyjaśnią.

Książka, o której mowa, została zaprezentowana przez ADC jako biografia brata J.R.R. Tolkiena, Hilarego. Tymczasem publikacja zawierała liczne osobiste listy pisane przez J.R.R. Tolkiena do swojego brata, a także listy od innych członków rodziny, które były tam prezentowane faktycznie dosłownie [virtually verbatim 'faktycznie, praktycznie dosłownie'].

Prawo autorskie tych prywatnych, niepublikowanych listów należy do Tolkien Estate. Jako strażnik tych praw i prywatności rodziny Tolkienów – a obie sprawy są przez tego strażnika chronione z wielką starannością – Estate w całkowicie właściwy sposób wycofało zgodę na taką formę reprodukcji tych listów.

Jednakże Estate postawiło sprawę jasno ADC, że nie ma to nic wspólnego z publikacją samej książki, w której znalazły się kontrowersyjne materiały – usunąć należało zaledwie 20 stron z ogólnej liczby prawie 300.

Choć ADC w odpowiedzi przystało na te warunki, ostatecznie postąpiło niezgodnie z umową parafrazując same listy – takie działanie w sposób wcześniej omówiony nie rozwiązywało problemu.

Choć Estate poświęciło wiele starań, żeby pomóc ADC, a starania te nie polegały bynajmniej jedynie na zasugerowaniu określonych zmian redakcyjnych, które zadowoliłyby właścicieli praw autorskich, ADC ogłosiło odwołanie książki.”

Tutaj znajdziecie oryginalny tekst w języku angielskim. W sprawie wypowiedzieli się też znani badacze Tolkiena, Ch. Scull i W. Hammond na forum LotR Plaza (tutaj).

Allie z bardzo ciekawego blogu grafoloficznego “My Strength And My Song”, miłośniczka Tolkiena i znawczyni języków klasycznych, do których nauki zachęciła ją fonoestetyka języka… quenya, dzieli się z nami swoimi uwagami na temat charakteru pisma Profesora Tolkiena. Oto jej analiza:

1. Pierwsza rzecz, która rzuca się od razu w oczy to ogólny obraz tego charakteru pisma. Pociągnięcia pióra są silne, określone, pewne. Do tego przyciągają uwagę. Osoby piszące w ten sposób mają mocną wrażliwość estetyczną . Skłaniają się ku rzeczom, które działają na ich zmysły; pociąga ich piękno, gdy na coś spoglądają, coś słyszą, coś dotykają. Wzrusza ich wszystko, co jest dla nich atrakcyjne estetycznie. I rzeczywiście zaraz przypominamy sobie wrażliwość fonoestetyczną Tolkiena, której efektem były piękne języki Śródziemia, piękne Pismo Rúmila czy Fëanora, urocze grafiki, które Tolkien tworzył dla własnej przyjemności, język jego poezji i powieści.

2. Kreślone przez Tolkiena /n/ i /m/ tworzą kształt V u podstawy, co ujawnia umysł analityczny. Piszący w ten sposób mają skłonność do analizowania każdej rzeczy – od relacji międzyludzkich po słowa i języki. Chcą wiedzieć jak i dlaczego dana rzecz funkcjonuje. Są też obdarzeni wnikliwym umysłem.

3. Warto zwrócić uwagę na to, że Tolkien nie używa papieru liniowanego, a mimo to wersy jego listów są perfekcyjnie proste. Gdybyśmy przyłożyli linijkę, zobaczymy, że linie pisma nie opadaj ani się nie wznoszą. Ludzie piszący w ten sposób mają tendencję do bycia perfekcjonistami. Lubią kiedy wszystko jest na swoim miejscu i mogą czuć niepokój, gdy coś jest “nie tak”.  Bardzo się starają, gdy coś robią i nie cierpią bylejakości. Tu przypomnijmy sobie sposób pracy Tolkiena, dwanaście lub więcej lat pracy nad Władcą Pierścieni, doprowadzanie do perfekcji Silmarillionu, języków, szczegółowe odpowiedzi na listy przyjaciół i czytelników.

4. Czwarta cecha wiąże się z tą poprzednią – Tolkien przykłada wielką uwagę do szczegółów, czego dowodzą jego małe /i/ – kropka stawiana jest dokładnie nad literą. Ludzie z takim charakterem pisma są skrupulatni, szczegółowi, spostrzegawczy. Rzadko pomijają detale. Jakże łączy się to ze wspomnianym perfekcjonizmem Profesora Tolkiena! Ta cecha sprawia, że tak dobrze czyta się jego powieści, pełne szczegółowych opisów wydarzeń, wyglądu, uczuć, historii, miejsc. U Tolkiena nawet fazy księżyca dostosowane są do właściwej pory kalendarzowej.

5. Zauważmy, że mała litera /d/ jest pisana jak grecka delta oraz że jego duże /E/ wygląda jak greckie epsilon. Ta cecha jest bardzo częsta u osób oczytanych w literaturze najwyższej klasy. Cechę tę w grafologii nazywa się “pragnieniem kultury”. Osoby tak piszące często wybierają dobre jedzenie, podróże, literaturę, dobrą muzykę i inne rzeczy podobnej natury. I Tolkien pod wieloma względami odpowiada temu rysowi charakterologicznemu: był miłośnikiem wysokiej literatury. Wprawdzie nie podróżował dużo, ale lubił długie spacery i marsz w terenie, napawając się pięknem natury, stając przy każdym kwiatku, drzewie, ładnym widoku. Chadzał na koncerty muzyczne, lubił muzykę poważną (szczególnie von Webera), pisał własną poezję.

6. Zapis zaimka osobowego I ‘ja’ często ujawnia wiele ciekawych rzeczy na temat relacji z rodzicami, na temat obrazu matki i ojca w życiu badanej osoby. U Tolkiena owo I wygląda na niekompletne, nie zaznaczone mocno ani u podstawy, ani u zakończenia. To może oznaczać brak obecności rodziców – dosłownie lub emocjonalnie. Z biografii Tolkiena wiemy, że został on sierotą w dzieciństwie. Charakter Tolkiena kształtowała pamięć utraty matki.

7.  Ostatnia z omawianych cech jest zaskakująca. Biografia Tolkiena nie opisuje wszystkich sytuacji rodzinnych i nie wnika w tak intymne szczegóły życia, żeby potwierdzić lub zaprzeczyć tej obserwacji. Litery /y/ u Tolkiena zamiast być kreślone w dół i potem zawijasem w lewo, w rzeczywistości schodzą w dół i potem tworzą kształt V w prawo. To oznaka jakiegoś rodzaju agresji. Piszący w ten sposób mogą być w jakiś sposób fizycznie agresywni, werbalnie agresywni albo agresja ta wyraża się na innym polu. Wszystkie opisy biograficzne przedstawiają Tolkiena jako spokojnego, umiarkowanego pana. Być może ta cecha wyrażała się jedynie w okazywanej czasami (np. w listach) impulsywności i gniewie; pamiętamy jak Tolkien denerwował się na pomijanie w planie nauczania filologii, jak walczył o połączenie filologii z poznawaniem literatury – sześć okrągłych lat walczył o modyfikację tego systemu. Pamiętamy też jak dosadnymi słowami Tolkien opisywał niektórych krytyków jego literatury, aspekty współczesności, osoby próbujące plagiatu i nie szanujące praw autorskich.

Poniżej prezentujemy chronologicznie uporządkowaną listę znanych listów J.R.R. Tolkiena (oraz listów mocno z nim związanych, które napisano w jego dzieciństwie lub po jego śmierci; lista jest dziełem Johana Olina z Finlandii), które nie są zamieszczone w zbiorze Carpentera (listy z tego zbioru nazywamy “opublikowanymi”), które były cytowane (w całości lub we fragmentach) w książkach o Tolkienie, które ujawniły się podczas różnych aukcji, które cytowano na forach i listach dyskusyjnych w Internecie itp. Listę uzupełniliśmy o odnośniki do ich opisu (a także najczęściej tłumaczenia i analizy) na Forum Elendilich oraz w serwisie Elendilion. Takie listy są tam zaznaczone pogrubieniem. Listy, których nie było na pierwotnej liście Johana Olina pogrubiliśmy na czerwono. Spis będziemy uzupełniać na Forum Elendilich w temacie “Nieznane listy J.R.R. Tolkiena”. I prosimy Was wszystkich o pomoc w realizacji tego projektu. Na przykład teraz potrzebujemy odnaleźć dane bibliograficzne i linki do pozostałych listów wymienionych na liście Olina.

Westron summary:

A list of all the unpublished letters by Tolkien (and connected with Tolkien) which was compiled by Johan Olin (thank you very very much, Johan!). I have added new letters which can be found at Elendili/Elendilion (red bold date) and the links to the letters published at Elendili/Elendilion (bold dates). We do hope you can help us to add all the necessary bibliographical data and links to the other letters. And we do hope you can help us to add new entries when the letters emerge on auctions. The actual up-to-date list can be found at Elendili Forum (here):

1891-02-12 (from Arthur Tolkien to Leo Meijer)
1894 (or soon after, Mabel Tolkien to Edith Mary Incledon)
1895-01-18 (from Arthur Tolkien to M. Rozendorff)
1905-03-16 (from Arthur J. O’Connor to Francis Morgan)
1913-08-13 – 1913-08-25 (6 letters)
1916-04-16 (from Hilary to Ronald, written near Arras, France)
1920-03-17 (probably) to Miss Duncan
1925-06-12 (to Mr. Ashton)
1926-xx-xx (from Cecil Lewis)
1927-03-12 (to Ronald Ashton)
1932-xx-xx (from VII, Volume 17, 2000) [link]
1936-09-27 (to Aurelius Pompen)
1937-09-22
1938-02-04 (to C. A. Furth, included in The Letters of J.R.R. Tolkien)
1938-05-28
1945-06-09 [link]
1946-08-02 – 1969-04-10 (to Przemyslaw Mroczkowski and Mroczkowska) [link, link, Elendilion]
1947-01-10 (to A.W. Riddle)
1947-09-26 (to Jennifer Paxman)
1947-10-02 (to A.W. Riddle) [link, Elendilion]
1948-01-18
1949-03-11 (to Ms. R. Turnbull) [link]
1949-06-04 (to Pauline Baynes) [link]
1949-12-12
1952-08-10 (to Moira Sayer)
1953-08-15
1953-08-31
1953-12-14 (from Stanley Unwin to Arthur Ransome)
1954-01-29 (to Simonne d’Ardenne) [link]
1954-04-30 (to Rayner Unwin)
1954-09-09 (to Simonne d’Ardenne) [link]
1954-10-18 (to Simonne d’Ardenne) [link]
1954-11-06
1955-03-02 (to Derrick Parnum] [link, Elendilion]
1955-05-02
1955-06-13 to Deirdre Levinson
1955-06-22 or 23
1955-07-28
1955-08-22 (to John Roberts) [link, Elendilion]
1955-09-08 (to Mrs Souch) [link, link]
1955-09-28 (to F.L. Perry) [link, Elendilion]
1955-12-12 (to David I. Mason; in Shippey’s Road to Middle-earth) (link)
1955-xx-xx
1956-01-01 (to Mr Polet)
1956-01-14 – 1958-04-02
1956-03-07 (to Robert Durden)
1956-04 to Cotton Minchin (maybe Letter #187)
1956-04-28 to Deirdre Levinson
1956-09-11 (to Terence Tiller) [link, Elendilion]
1956-11-05 (to Mr Britten) [link]
1956-12-20 (to Deirdre Levinson)
1956-xx-xx
1957 (to ‘Mr. Ackerman and Others.’)
1957-04-09 to P. Haywood
1957-06-26 to Deirdre Levinson
1958-03-12
1958-04-25 (from C.S. Lewis to J. Ballam)
1958-05-27
1958-10-25 (first paragraph missing from The Letters of J.R.R. Tolkien)
1958-10-26 (to Mrs. L. M. Cutts) [link, link]
1959-05-26
1959-06-19 (to “Benjamin”) [link]
1960-04-xx (to the editor of the fanzine Triode, published in Triode 18 (May 1960), p. 27)
1960-1973 (12 letters)
1961 letters
1961-01-26
1961-09-27
1961-11-15
1961-11-22
1962-11-14 to Cotton Minchin
1963-02-12
1963-10-21 (to Mrs. Munby] [link]
1963-11-28 (to George Sayer)
1963-12-06 (to Mrs E.C. Ossendrijver)
1963-12-11 (from Howard McCord) & Tolkien’s reply [link]
1963-12-16
1963-12-25 (to Nancy Smith)
1964 (to Lisa Gell-mann)
1964-01-17
1964-01-20-26 (to Przemyslaw Mroczkowski) [Elendilion]
1964-02-28
1964-05-30 (to Jane T. Sibley)
1964-07-08
1964-07-10 (to Ernest Rasdall)
1964-07-15 (to Miss J. L. Curry) [link]
1964-08-10 (to Miss Ward) [link, Elendilion]
1964-08-28
1964-12-31 (to Ingeborg Korff)
1964 (to Lisa Gell-mann)
1965-01-24 (to Joan O. Falconer)
1965-05-28
1965-08-26 – 1970-08-06 (to Paula Iley)
1965-10-20 (to Mr Wheeler] link, Elendilion]
1965-12-09 (to Christine Jones)
1966-68 (to Dick Plotz)
1966-01-07
1966-01-10
1966-02-10 to Donald A. Wollheim
1966-03-09 (to Roger Verhulst) [link, Elendilion]
1966-04-08 (to Roger Verhulst) [link, Elendilion]
1966-05-06 (to Martin M. Snapp)
1966-05-13 (to Joy Hill)
1966-05-13 (to Philip Horowitz)
1966-05-30
1966-06-01 (to Royston F. Porthouse)
1966-06-06 (to Jonathan Wordsworth)
1966-07-29 (to Max Rouslin)
1966-08-01
1966-08-22 (from Timothy J. Wheeler to J.R.R. Tolkien)
1966-10-12 (to Kenneth I. Rasmussen, Jr.)
1966-10-17
1966-11-07
1967-01-05
1967-02-08 (to Colin Manlove)
1967-03-21 (to Humphrey Carpenter)
1967-04-17 to J. D. Gilbert
1967-05-09 to Oscar Morland
1967-09-18 (to Miss Honeybourne) [link, Elendilion]
1967-11-08
1967-12-04 (to Roger Verhulst) [link, Elendilion]
1967-12-14
1967-12-21 (to Miss Honeybourne) [link, Elendilion]
1968 (from Joy Hill to Miss Honeybourne)
1968-01-04
1968-01-29 (to Mr. Jackson) [link]
1968-02-20 (to Leslie Megahey) [link, link]
1968-02-27 (to Jonathan Wordsworth)
1968-08 (to Ingrid Pridgeon)
1968-08-02 (to Robert Havard)
1968-08-07
1968-09-25
1968-10-16 (to Niall Hoskin] [link]
1968-11-16 (to Jonathan Wordsworth)
1968-xx-xx (to J.R.R. Tolkien)
1968-xx-xx (link)
1969 or later (to Mr. Wood, Allen and Unwin)
1969-03-15
1969-03-20 (to Amy Ronald)
1969-04-10 (to Mrs. Mroczkowska) [link, link, Elendilion]
1969-05-28
1969-08-01 (to Mr. Burrows)
196x-xx-xx
196x-xx-xx to Pauline Gasch – A
196x-xx-xx to Pauline Gasch – B
1970-09-11 (to the Oxford English Dictionary, Letters #316)
1971 or later
1971-06-21 (to B.D.H. Miller)
1971-07-17 (to Camillo Talbot D’Alessandro) [auction]
1972-02-02 (to Dorothy Wood) [link, Scull&Hammond, 759]
1972-02-02 (to Edmund Meskys)
1972-05-14 (to Jonathan Wordsworth) [Scull&Hammond, 762]
1972-06-11 (to Robert Burchfield) [link, Elendilion]
1972-07-10
1972-07-27 (to Help the Aged] [Scull&Hammond, 765]
1972-09-26 (to Jonathan Wordsworth)
1972-Summer (to Ted Nasmith) [Scull&Hammond, 764]
1973-02-06 [link]
1973-04-20 (to Denis Tolhurst) [Scull&Hammond, 771]
1973-05-20 (to Jonathan Wordsworth)
1973-05-31 (from Philip Brown) [link]
1973-05-x0 (to Philip Brown) [link]
1973-06-05 (to James A.H. Murray) [link, link]
1973-06-06 (to Philip Brown) [link]

1974-06-27 (from Christopher Tolkien to Robert Burchfield) [link, Elendilion]
1987-07-27 (from Timothy J. Wheeler to Christopher Tolkien)
1992-05-15 (from Christopher Tolkien)
1992-05-17 (from Christopher Tolkien to Findegil)

Autograph Letter and note sent to Joy Hill (probably late 1960s)
blank letter
four letters regarding the publication of The Silmarillion
Hand Written Signed Letter Framed
information from draft letter
letter from Rhona Beare to John Rateliff
letters and manuscripts at British Lending Library
letters by Mabel Tolkien
letters to Simonne d’Ardenne [link]
letters to TCBS
Nan C. Scott letters
postcard
series of letters to George Sayer
some letters from C.S. Lewis, J.R.R. Tolkien and Christopher Tolkien
two letters
xxxx-xx-xx (to Kenneth Sisam)

Lektura uzupełniająca:
Katolicyzm Tolkiena we wspomnieniach prof. Kilby’ego
Tolkien o Charlesie Williamsie i innych sprawach

Chodzi o ciekawy zbiór korespondencji między J.R.R. Tolkienem i Rogerem Verhulstem. Kolekcja obejmuje między innymi cztery listy Profesora, napisane w latach 1966 i 1967. W listach tych omawia się sprawę serii książek o pisarzach chrześcijańskich, którą zaczęto wydawać w końcu lat 60. Jednym z opisywanych w tej serii pisarzy był mało w Polsce znany Inkling, Charles Williams. Fragment jednego z listów znajdziemy w pracy Clyde’a S. Kilby’ego pt. Tolkien and the Silmarillion (wspomnienie C. S. Kilby’ego dotyczące katolicyzmu Tolkiena omawialiśmy już tutaj). To ważny list, bo daje nam ciekawe spojrzenie na grupę Inklingów i na jej członka, Charlesa Williamsa (o którym pisaliśmy już tutaj). Listy te wzmiankował też Rod Jellem w książce W.H. Auden: A Legacy (2002), w artykule omawiającym próbę napisania książki o Tolkienie w ramach serii Eerdmansa. Artykuł ten nosi tytuł “Auden on Tolkien: The Book that Isn’t, and the House that Brought it Down.”

Kolekcja listów obejmuje cztery listy Tolkiena i dwie koperty; egzemplarz książki, która cytuje fragmenty tych listów; dwa rękopiśmienne listy żony Charlesa Williamsa; fotokopię listu Clyde’a Kilby’ego, który omawia listy Tolkiena; egzemplarz książki Letters: J.R.R. Tolkien.

List 1:
Maszynopis z odręcznymi notatkami, trzy strony, zachowana oryginalna koperta.

Do Rogera Verhulsta

Sandfield Road nr 67,
Headington,
Oksford

9 marca, 1966

Szanowny Panie Verhulst

Do mojego powrotu do domu w dniu wczorajszym nic nie wiedziałem o Pańskich projektach dotycząch Charlesa Williamsa. Spieszę z zapytaniem od kogo i po co uzyskał Pan “prawa” do wydania reprintu pracy “Essays Presented to Charles Williams”? Własność tych esejów spoczywa w rękach ich autorów. Mój esej został poprawiony, reprintowany i wydany w Ameryce w zbiorze “Tree and Leaf”. Esej pana A. O. Barfielda został również – jak sądzę – reprintowany i wydrukowany w innym miejscu.

Pan Auden rzeczywiście poinformował mnie, że ma zamiar napisać dla Pańskiej serii książkę pt. “J.R.R. Tolkien in Christian Perspective”. Z różnych powodów nie odpisałem mu od razu; jednak choć wiem, że mój pogląd nie będzie Panu miły, i choć oczywiście jestem wdzięczny, że zwrócił Pan na mnie swoją uwagę, należy – jak myślę – zacytować tu, co napisałem do niego:

“Bardzo mi przykro, że podpisałeś umowę dotyczącą napisania o mnie książki. Sprawa ta musi się spotkać z moją stanowczą niezgodą. Traktuję takie sprawy jako impertynencję  wynikającą z niedojrzałości. I choćby inicjatywę tę powziął długoletni przyjaciel, choćby miała ona być związana z konsultacją prowadzoną z podmiotem (a na takową nie mam w chwili obecnej czasu), nie wierzę, że ktoś może mieć korzyść z usprawiedliwiania dla poczucia niesmaku i irytacji u niedoszłej ofiary. Moim życzeniem jest, żeby jakakolwiek książka została poczekała aż ukaże się “Silmarillion”. Jestem stale zajęty tym dziełem, jednak nic nie przeszkodzi w jego ukończeniu bardziej niż ta obecna sprawa na temat ‘mnie’ i mojej historii”.

Mam wobec pana Audena dług wdzięczności za jego hojność, której mi udzielił wspierając mnie i zachęcając od czasu pierwszego ukazania się “Władcy Pierścieni”. Jednocześnie muszę stwierdzić, że nie zna mnie on wcale*.

Zapewne niesprawiedliwie jest oceniać go na podstawie doniesień prasowych (zapewne zniekształconych), które mówiły o tym, jak na spotkaniu tzw. Tolkien Society opisywał on mnie i moje poglądy. W każdym razie, jak w nich przekazano, jawi się on jako osoba, która ma całkowicie mylne poglądy na temat moich opinii w przedstawionych przez niego sprawach.

Dziękuję za przesłanie mi niepoprawionej wersji broszury pani Mary McDermott Shideler. Dzieła Charlesa Williamsa ani mnie specjalnie nie odrzucały, ani nie interesowały. Był on przyjacielem C. S. Lewisa, ale ponieważ między zakończeniem wojny a swoją śmiercią spędził on mnóstwo swojego czasu w Oksfordzie, miałem okazję dość dobrze go poznać. Lubiłem jego towarzystwo. Był wesoły i zabawny. Nie rozmawialiśmy o swoich książkach. A jednak część jego prac poznałem czytane na głos, na różnych etapach powstawania, na przykład jego książkę pod tytułem “All Hallows Eve”, w dużym stopniu dotyczącą spraw arturiańskich oraz “The Figure of Beatrice”. Czytałem też kilka jego rzeczy napisanych przed naszym poznaniem się. A zatem nie jestem użytecznym krytykiem. Ale o ile moja opinia może mieć jakąś wartość, broszura, którą mi Pan przysłał wydaje się interesująca i dobrze napisana.

Nie ma to znaczenia dla samego Charlesa Williamsa, ponieważ był on niczym kometa z wielkiej dali, która przeleciała przez mały, “prowincjonalny” układ słoneczny Oksfordu i odleciała dalej w nieznane. Nie był on jednym z pierwotnych “Inklingów”, ale ponieważ Lewis był centrum tej grupy, a do tego przylgnął on z oddaniem do Williamsa, Williams w naturalny sposób, w czasie swojego pobytu w Oksfordzie, stał się jednym z członków grupy. Nieformalność tej grupy sprawia, że trudno określić czy jakaś osoba była czy nie była członkiem Inklingów. Różni ludzie przyciągnięci magnesem Lewisa składali nam okolicznościowe wizyty, a czasem nawet czytała nam swoje prace: E. R. Edison, na przykład, albo Roy Campbell. Nie oznaczało to jednak członkostwa. Nigdy nie spotkałem Dorothy L. Sayers i myślę, że nie powinno się jej zaliczać w poczet Inklingów, choć jej tekst (jako przyjaciółki Charlesa Williamsa) został zamieszczony we wzmiankowanym wyżej zbiorze “Esejów”. Kilku najbardziej stałych i najstarszych członków grupy nie zostało umieszczonych na liście na drugiej stronie broszury. To jednak nie ma znaczenia – jak sądzę – bo związki Charlesa Williamsa z Inklingami miały raczej cechy akcydentu astronomicznego, który nie miał znaczenia dla jego książek, tak jak jego książki nie wpłynęły na nikogo z Inklingów, z wyjątkiem może Lewisa. Na pewno nie miały wpływu na mnie. Mam nadzieję, że zrozumie Pan moje odczucia. Jest wielka różnica między broszurą tego rodzaju na temat zmarłego pisarza, u którego cała masa pracy literackiej pod tą czy inną postacią służyła wyrażeniu myśli chrześcijańskiej, a broszurą na temat pisarza żyjącego, którego pisma są i mniej liczne, i zupełnie innego rodzaju – i który wciąż walczy, żeby swoje dzieło zakończyć, gdy czasu jest coraz mniej, i gdy do tego wszystkiego twórca komentarza czy analizy jest tak słabo poinformowany.

Z wyrazami szacunku

J.R.R. Tolkien

* [dopisane odręcznie:] Oczywiście spotkaliśmy się może z sześć razy w ciągu czterdziestu lat, ale też nigdy nie mieliśmy możliwości wymienić opinii czy to prywatnie czy osobiście.

List 2:

Maszynopis, jedna strona; dyktowany przez Tolkiena i podpisany przez Phyllis M. Jenkinson (asystentkę Tolkiena).

Do Rogera Verhulsta

Sandfield Road nr 76
Headington,
Oksford

8 kwietnia, 1966

Szanowny Panie Verhulst

Dziękuję za pański list z 5 kwietnia, który doszedł do mnie dzisiaj.

Pozostawiam sprawę mojego eseju w rękach moich wydawców, George Allen & Unwin Ltd. Myślę, że zachowanie O.U.P. jest nie do pojęcia, ale ponieważ zapewniono mnie, że część należności autorskich za wydanie zbioru Eerdmans wysłał już do wdowy po panu Charlesie Williamsie, nie mam zamiaru już więcej protestować.

Jeśli chodzi o broszurę na temat mojej pracy podtrzymuję mój sprzeciw i nie wyobrażam sobie na tym etapie jakiejkolwiek pracy o mnie napisanej przez kogokolwiek. Wnioskując z uwag pana Audena w “New Yorkerze”, artykuł “The Elvish Mode”, myślę, że taka dyskusja nie miałaby ani wartości, ani zrozumienia właściwej materii, chyba że autor zechciałby skonsultować się ze mną osobiście – ale jak pisałem na to obecnie nie mam czasu.

Dziękuję bardzo za Pana uprzejme słowa na temat mojej pracy. To właśnie “Silmarillion” był książką wzmiankowaną przez C. S. Lewisa, jednej z niewielu osób, które widziały fragmenty tej pracy w rękopisie. Obecnie główną przeszkodą w jego publikacji jest masa korespondencji, z którą muszę się uporać.

Z poważaniem

J.R.R. Tolkien

List 3:

List zawiera jedno zdanie. Można go zobaczyć na stronie The Tolkien Library (tutaj).

List 4:

Karta pocztowa podpisana przez J.R.R. Tolkiena, maszynopis.

Do Rogera Verhulsta

Sandfield Road nr 76
Headington,
Oksford

4 grudnia, 1967

Szanowny Panie Verhulst

Bardzo dziękuję za pański list i za wypełnienie obietnicy przysłania dwóch egzemplarzy “Letters To An American Lady” [polskie wydanie: "Listy do nieznajomej" C. S. Lewisa], które szczęśliwie do mnie dotarły przed kilkoma dniami. Po raz pierwszy miałem okazję przeczytać te listy za jednym razem i z pełniejszą uwagą. Są dla mnie bardzo interesujące i mocno poruszające, a w niektórych miejscach nawet oświecające. Byłem chory przez prawie osiem miesięcy i było to wyniszczające, ale dochodzę do siebie.

Z najlepszymi życzeniami i podziękowaniami za troskę

Z uszanowaniem

J.R.R. Tolkien