Znany lingwista tolkienowski z Finlandii, Petri Tikka (autor strony pt. Men Eldalambínen. A Place in the Elven Tongues, ale też student teologii przygotowujący się do posługi luterańskiego pastora), prezentuje dziś, w święto Objawienia Pańskiego (zwane popularnie świętem Trzech Króli), hymn Philippa Nicolai pt. Wie schön leuchtet der Morgenstern (’Jak pięknie lśni Gwiazda Zaranna’). Petri przełożył tę kantatę na quenya jako Ve Eärendil vanima. Opublikował też na YouTube filmik wideo z własnym wykonaniem owego hymnu.
Grafika, którą prezentujemy powyżej to fragment pokrytej inskrypcjami runicznymi kasetki z kości wieloryba, znanej jako “Kasetka Franksa” (więcej tutaj) która pochodzi z połowy VII w. Reprodukowany fragment ukazuje Gwiazdę Betlejemską, trzech Magów ze Wschodu i ich dary oraz szopę Narodzenia z Maryją i Jezusem.
Wie schön leuchtet der Morgenstern
Voll Gnad und Wahrheit von dem Herrn,
Die süße Wurzel Jesse!
Du Sohn Davids aus Jakobs Stamm,
Mein König und mein Bräutigam,
Hast mir mein Herz besessen,
Lieblich, freundlich,
Schön und herrlich, groß und ehrlich,
Reich von Gaben,
Hoch und sehr prächtig erhaben!
Jak Eärendil/Gwiazda Zaranna piękna,
z gwiazd najjaśniejsza,
Ach! Odrośl Jessego jaśnieje
Moim królem jest Dawida Syn,
Oddaję się na służbę Oblubieńcowi:
Tyś przejął moje serce.
Ukochany/drogi, przyjazny/kochający,
wspaniały, mocny, wysoki, wierny,
chwalebny,
Bożej Łaski tyś pełny!
Tłumaczenie na quenya – Petri Tikka (2009)
Oryginał niemiecki i melodia – Philipp Nicolai (1599)
Polskie tłumaczenie – Ryszard “Galadhorn” Derdziński
Pełny tekst: here (English) & hier (Deutsch)
J.R.R. Tolkien posiadał różaniec i praktykował modlitwę różańcową. Swój różaniec trzymał na stoliku przy łóżku. Wspomina o tym na przykład list nr 55 w zbiorze pod redakcją Humphreya Carpentera. Ciekawe czy oryginalny różaniec J.R.R. Tolkiena znajduje się w posiadaniu spadkobierców Profesora? Wyrazem pobożności maryjnej J.R.R. Tolkiena są liczne wzmianki o Matce Bożej w listach, opisywany przez Tolkiena związek między Maryją i jego literackimi kreacjami Elbereth oraz Galadrieli, a także takie lingwistyczne wprawki Profesora, jak quenejskie tłumaczenie Zdrowaś Maryjo, Pod twoją obronę i Litanii Loretańskiej (opublikowane w Vinyar Tengwar nr 43-44).
W ramach rozmów w chrześcijańskiej podgrupie społeczności Elendilich, która nosi nazwę Fraternitas Sancti Brendani (Bractwo Świętego Brendana – patrz tutaj), pojawił się pomysł obmyślenia tolkienowskiego różańca (łac. Rosarium Tolkienianum), czyli znanej katolickiej modlitwy w pięciu różnych językach, w tym w czterech bliskich profesorowi Tolkienowi: po łacinie, po angielsku, po staroangielsku i w quenya. Zainteresowanych taką formą tolkienowskiej aktywności zapraszamy do ściągnięcia dokumentu w pdf, który zawiera propozycję modlitewną na 118. urodziny J.R.R. Tolkiena.
Powyżej prezentujemy grafikę D. Daniela Andriësa (z jego zbioru grafik na Gwaith-i-Phethdain) pt. Ave Maria. Artysta nawiązuje w swojej kaligrafii do liternictwa gotyckiego. Grafika ukazuje Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny w stylu ikon bizantyjskich.
Ewangelia według św. Łukasza 2,1-20 (tłumaczenie na quenya Helge K. Fauskangera – pojawiło się dokładnie 22 grudnia b.r. z okazji zbliżającego się Bożego Narodzenia, źródło)
1 Ar túlë entë auressen i etelendë canwa Auhustus i Táraranello, i mo notumnë quanda ambar. 2 Minya notië sina martanë írë Quirinius nánë cáno Sírio. 3 Ilyë queni lender náven nótina, ilquen véra ostoryanna. 4 Yando Yósef lendë amba Alilëallo, et i ostollo Nasaret, mir Yúrëa, Laviro ostonna, ya ná estaina Vet-Lehem, pan anes maro ar nossëo Laviro, 5 náven nótina as María ye nánë antaina sen vestalessë, ar ye sí nánë *lapsarwa. 6 Írë engettë tassë, i lúmë túlë yassë columnes lapserya. 7 Ar colles yondorya, i minnóna, ar se-vaitanes ar panyane se *salquecolcassë, pan lá engë tún nómë mí *marmen.
8 Enger mavalli i imya nóressë i marner i restassë, tírala lámáreltar i lómissë. 9 Ar i Héruo vala tarnë ara te, ar i Héruo alcar caltanë *os te, ar túra caurë nampë te. 10 Mal i vala quentë téna: ”Áva rucë, pan inyë cára sinwa len túra alassë ya nauva i quanda lien, 11 an anaië cólina len síra *Rehtando, ye ná Hristo, i Heru, Laviro ostossë. 12 Ar si nauva tanna len: Hiruvaldë vinimo, vaitana ar caitala *salquecolcassë.” 13 Ar rincanen engë as i vala rimbë i meneldëa hossëo, laitala Eru ar quétala: 14 ”Alcar i tarmenissen na Erun, ar cemendë rainë atanin pa i sanas mai.”
15 Ar apa i vali oanter tello mir menel, i mavari quenter quén i exenna: ”Alvë lelya Vet-Lehemenna cenien nat sina ya amartië, ya i Héru acárië sinwa ven.” 16 Ar lendeltë hormenen ar hirner María ar Yósef ar i vinimo caitala i *salquecolcassë. 17 Írë cennelte se, carneltë sinwë i nati yar náner quétinë téna pa hína sina. 18 Ar elmenda nampë ilquen hlárala pa i nati nyárinë ten lo i mavari, 19 mal María *hempë ilyë quetier sinë ar sannë pa tai endaryassë. 20 Tá i mavari nanwenner, antala alcar ar laitalë Erun pa ilqua ya hlasseltë ar cenneltë, aqua ve ta nánë nyárina ten.
Po tolkienowskim spacerze po Bloemfontein (RPA) i po Warwick (Anglia) czas na tolkienowski spacer po najmniej chyba znanym mieście, w którym mieszkała rodzina Tolkienów – po przemysłowym ale i uniwersyteckim Leeds. Zwróćcie uwagę, że Google Maps pozwala nam obecnie rzeczywiście spacerować po ulicach Leeds, przyglądając się wszelkim szczegółom (kliknij mapę poniżej)!
Leeds (443 tys. mieszkańców) znajduje się w hrabstwie Yorkshire, a zatem jest miastem północnoangielskim. Położone jest u stóp Gór Pennińskich, nad rzeką Aire. Dziś jest to miasto o charakterze przemysłowym. Kiedyś słynęło za sprawą swoich młynów tekstylnych. W średniowieczu była to część tzw. West Riding hrabstwa Yorkshire. Leeds może się pochwalić historią sięgającą wieku V, gdy istniejące w tym miejscu królestwo Elmet pokrywał las nazywany Loidis – od tej formy (zapisanej u Bedy i pochodzącej prawdopodobnie od słowa celtyckiego, którego derywatem jest walijskie lloed ‘miejsce’), poprzez Lede, Ledes, pochodzi współczesna nazwa miejscowa Leeds (niektórzy uczeni wysnuwają tę nazwę od angielskiego lede, lead ‘bieg wody’, ale taka forma najwcześniej jest zapisana w źródłach z XVI w.). Ciekawe jak Tolkien interpretował tę nazwę? Już w samym nazewnictwie miejscowym okolic Leeds znajdujemy związki ze światem Tolkiena. Wspomniane wyżej West Riding pochodzi z anglosaskiego podziału tych ziem na trzy thrydings (zachodnią, północną i wschodnią), co oznacza ‘trzecie’ (jak farthings oznacza ‘ćwierci’) – w podobny sposób dzieli się u Tolkiena kraina hobbitów, Shire na cztery Ćwiartki (Wschodnią, Południową, Zachodnią i Północną). O związku angielskich thrydings z tolkienowskimi farthings pisał sam autor w komentarzu do nazw miejscowych, który został przez niego przygotowany dla germańskojęzycznych tłumaczy Władcy Pierścieni.
Concerning the “Elvish logo” (see on the left) of the Festival in the Shire (here we’re writing about it in Eastron/Polish) we have found out that its text: Estivalfu niet heten Hirese, and with smaller characters: Aen Estivalfa foen llaen hingste Olcienta nspiredith is NOT in any Elvish language by J.R.R. Tolkien. The inscription reads in English: Festival in the Shire – A Celebration of all things Tolkien inspired (in Welsh:Gŵyl yn y Sir – Dathliad am bopeth yn ymwneud á Tholkien). The technics of this “Elvish translation” is simple and it was explained on the Elendili Forum (here):
Wiadomość ukazała się w serwisie 13 listopada b.r.: Parma Eldalamberon czyli ‘Księga elfickich języków’ to czasopismo Elvish Linguistic Fellowship (E.L.F., ‘Elfickiego Towarzystwa Lingwistycznego’), specjalnej grupy w ramach Mythopoeic Society (’Stowarzyszenia Mitopeicznego’). Najnowszy numer (poprzedni z 2007 opisaliśmy tutaj) zawiera niepublikowane wcześniej pisma J. R. R. Tolkiena, które dotyczą języków elfickich i wczesnych wersji jego wymyślonych systemów pisma. Materiały te zostały opracowane i opatrzone komentarzem przez Christophera Gilsona, Ardena R. Smitha i Patricka H. Wynne’a, pod kierunkiem Christophera Tolkiena i ze zgodą Tolkien Estate.
Wygląda na to, że po pierwsze, Tolkien Estate pozwala wydawać HoMe w tłumaczeniach na inne języki (po hiszpańskim i polskim mamy teraz francuski). Po drugie Tolkien Estate zgadza się na wydawanie fragmentów HoMe! Po trzecie Christopher Tolkien bierze udział w takich przedsięwzięciach. Wygląda na to, że wbrew panujące w Polsce miejskiej legendzie o “złym Tolkien Estate”, wystarczy, że wydawnictwo w Polsce zaproponuje spadkobiercom Tolkiena jakąś sensowną formę publikacji i – jak widać – jest szansa na wydanie po polsku jakiejś części cyklu. Francuska książka to niezbędnik każdego lingwisty tolkienowskiego, ukazujący fazę koncepcyjną języków Śródziemia (lata 30. XX w.), o której szczegółowo traktuje też najnowszy Parma Eldalamberon (nr 18 – piszemy o nim tutaj). Dodatki i poprawki do opublikowanych w HoMe Etymologii znalazły się w 45 i 46 numerze Vinyar Tengwar. O kontrowersji wokół niepublikowanych lingwistycznych rękopisów Tolkiena pisaliśmy w roku 2007 tutaj.
Narqelion (’Jesień’) to pierwszy znany wiersz J.R.R. Tolkiena w jego artystycznym języku Elfów (we wczesnej formie języka quenya). Najstarszy rękopis z tym wierszem opatrzony jest dwiema datami: listopad 1915 oraz marzec 1916. Najprawdopodobniej powstał on właśnie wtedy. Cztery wersy z tego wiersza opublikował po raz pierwszy (źle przepisane) Humphrey Carpenter w swojej J.R.R. Tolkien: A Biography. Cały wiersz znalazł się wpierw w piśmie Tolkien Society, Mythlore nr 56 z 1988 r. Dołączono do niego analizę, której dokonał Paul Nolan Hyde. Następny reprint Narqelionu ukazał się w amerykańskim Vinyar Tengwar nr 6 i potem w Vinyar Tengwar nr 12 z tłumaczeniem Paula Nolana Hyde’a i opisem Jorge Quiñoneza. Potem doszło do kolejnej publikacji, tym razem w piśmie Parma Eldalamberon z 1990 r. (pod redakcją Patricka H. Wynne’a oraz Christophera Gilsona), zaś najpełniejsza analiza wiersza (Ch. Gilsona), oparta na pełnej naszej wiedzy o tej wczesnej formie języka quenya (nazywanego wtedy eldarissa lub qenya) znalazła się w Vinyar Tengwar nr 40.
Poniżej przedstawiamy sam wiersz oraz jego tłumaczenie autorstwa Joanny “Adaneth” Drzewowskiej (z Simbelmynë nr 22).
W poprzednich wiadomościach o listopadowej premierze nowej książki Tolkiena w Polsce (tutaj i tutaj) pisaliśmy o wątpliwościach dotyczących zapisu nazw własnych w polskim przekładzie Agnieszki “Evermind” Sylwanowicz i Katarzyny “Elring” Staniewskiej – o braku znaków diakrytycznych. Na Forum “Hobbitonu” ukazało się stosowne wyjaśnienie, którego autorkami są tłumaczki. Oto jego treść:
Książka jest przekładem z angielskiego na polski. Dlatego tłumaczki nie stosują nazw przyjętych w piśmiennictwie w języku angielskim, lecz te przyjęte w piśmienmnictwie polskim. I dlatego tam, gdzie Anglicy (za Skandynawami) stosują akcent akutowy, Polacy go pomijają, zachowując z diakrytyków tylko ten, który zmienia jakość dźwięku, a więc umlaut. Podobnie stosują inne formy przyjęte w polskiej tradycji skandynawistycznej. Kwestia ta wydaje się na tyle oczywista, że nie została umieszczona w “Nocie od tłumaczek”.
Ponieważ tłumaczki nie mają odpowiednio fachowego przygotowania skandynawistycznego, wszelkie wątpliwości rozstrzygała konsultantka, skandynawistka i tłumaczka ze staroislandzkiego, wymieniona zresztą w stosownym miejscu książki.
Prezentacja nowego lingwistycznego studium na temat imion, którymi nazywano Saurona w dziejach Ardy (dodane 1 września b.r.), jest okazją do przypomnienia postaci znanego lingwisty tolkienowskiego z Norwegii, filologa Helge Kåre Fauskangera. Mamy wszyscy u Helge (jego imię ma odpowiednik słowiański – Oleg) dług, którego nie sposób spłacić – nasz przyjaciel stworzył wiele lat temu jedną z najsłynniejszych i najbardziej wartościowych witryn o językach Tolkiena – Ardalambion. Fauskanger udostępnił niedawno kolejną swoją witrynę – tym razem po norwesku – dzięki której możemy poznać inne jego zainteresowania. Czytamy tam o jego edukacji i pracy badawczej (Helge specjalizuje się w badaniach nad językiem Biblii, zna grekę i hebrajski, co pozwala mu krytycznie spoglądać na norweskie tłumaczenia Pisma Świętego). Jest też autorem książki pt. Fullmåne over Uroba – alternatywnych dziejów USA i Europy (spójrzcie na przykład na tę dziwną mapę – chodzi chyba o to, że to nie Europejczycy podbijają Nowy Świat, ale Majowie podbijają Europę…), autorem parodii Titanica (pod tytułem Titragic – tu angielski tekst tej parodii) i innych tekstów, do których odnośniki znajdziecie na nowej witrynie.
Ciekawostką jest propozycja Helge K. Fauskangera realizacji innego prequela do Władcy Pierścieni niż planowany Hobbit Del Toro – podaje on argumenty za i sam wstępny scenariusz filmu pt. Westernesse. W imieniu Autora zapraszamy do lektury!
Znany lingwista tolkienowski z Finlandii, Petri Tikka (autor strony pt. Men Eldalambínen. A Place in the Elven Tongues, ale też student teologii przygotowujący się do posługi luterańskiego pastora), prezentuje dziś, w święto Objawienia Pańskiego (zwane popularnie świętem Trzech Króli), hymn Philippa Nicolai pt. Wie schön leuchtet der Morgenstern (’Jak pięknie lśni Gwiazda Zaranna’). Petri przełożył tę kantatę na quenya jako Ve Eärendil vanima. Opublikował też na YouTube filmik wideo z własnym wykonaniem owego hymnu.
