Elendilion - Tolkienowski Serwis Informacyjny » Kalendarium �r�dziemia

Weso�ych �wi�t

Telperion — Sat, 24 Dec 2011 09:51:37 +0000

Kochani Czytelnicy, w Wigili� Bo�ego Narodzenia �yczymy Wam nie tylko bia�ych i pokrytych puchem p�, las�w, park�w i ulic, ale przede wszystkim radosnych i bardzo pogodnych dni sp�dzonych z Waszymi rodzinami i bliskimi. Niech Wasze domy wype�ni� si� salwami �miechu i gromkim �piewem kol�d, zapachem piernik�w i sosnowych ga��zi..

Niecierpliwie wypatruj�c pierwszej z gwiazd nie zapomnijmy o tych kt�rzy s� daleko od nas… A dla tych z Was kt�rzy s� w drodze, pami�tajcie �e dla w�drowca zawsze jest miejsce przy Elendilionowym stole.

Weso�ych �wi�t Bo�ego Narodzenia!

Dzi� w �r�dziemiu: Zimowe Gody (23-28 grudnia)

Galadhorn — Mon, 19 Dec 2011 23:01:08 +0000

Pojutrze zgodnie z Reform� Naszego Kalendarza zaczynaj� si� kolejne hobbickie Gody (w sumie sze�� dni: 29-30 foreyule’a, 1 Yule, 2 Yule, 1-2 afteryule’a czyli nasze 23-28 grudnia z kulminacj� w nocy z 25 na 26 grudnia – uwzgl�dniamy przy tym fakt, �e mijaj�cy rok 67 CE by� rokiem przest�pnym). W og�oszeniu Reformy czytamy: “W RNK ju� zawsze chrze�cija�ska noc wigilijna (gdy w tradycji angielskiej pojawia si� z prezentami Father Christmas) b�dzie przypada�a w ten sam czas, co �r�dziemna noc God�w, czas prze�omu Starego i Nowego Roku w Rachubie Shire’u”. Nied�ugo zaczynamy 68 rok Czwartej Ery!

Zbli�a si� zatem najd�u�sza noc w roku – noc zimowego przesilenia (ang. Yule, pol. Gody). W wielu rachubach (w tym w starej rachubie N�menoru i w kalendarzu Hobbit�w) jest to noc i dzie� Nowego Roku. Na podstawie tekst�w Tolkiena mo�na domy�li� si�, jak �wi�towanie God�w wygl�da�o na p�nocnym zachodzie �r�dziemia. W noc przesilenia (Yule 1. / Yule 2.) P�omienie domowego ogniska (czy np. kominka) wygasza si� do male�kiego p�omyka. Z pobliskiego lasu (albo po prostu z dworu) przynosi si� Godow� K�od� (ang. Yule Log), kt�r� o p�nocy podsyca si� ogie�, rozpala si� wszystkie mo�liwe �wiat�a i �r�d�a ciep�a w domostwie (�wiece, lampy, kominki). Nast�puje czas radosnego �wi�towania, jedzenia smako�yk�w (np. w Shire �liwkowego puddingu) i picia trunk�w, rozdaje si� prezenty, �piewa pie�ni �wi�teczne, s�ucha opowie�ci (mo�e np. elfowie przypominaj� Ainulindal�). By� mo�e wierzy si� w wielu miejscach, �e tego dnia przybywa do dom�w, do dzieci Dziadek Godowy (ang. Grandfather Yule, ojciec tego, kt�ry w Anglii nosi imi� Father Christmas. Grandfather Yule jest uosobieniem �wi�t w czasach przedchrze�cija�skich, gdy Father Christmas patronuje chrze�cija�skiemu Bo�emu Narodzeniu).

Jest chyba tylko jeden ma�y opis God�w u Tolkiena. W Hobbicie, str. 226 czytamy:

Nim up�yn�a po�owa zimy, Gandalf i Bilbo przebyli ca�� drog� doko�a Puszczy i stan�li na progu domu Beorna. Tu odpoczywali jaki� czas. Zimowe gody sp�dzili wi�c w cieple i weso�o. Ze wszystkich stron, z daleka nawet schodzili si� ludzie zaproszeni przez Beorna na �wi�ta.

S� to wi�c �wi�ta �wiat�a, ciep�a i zabawy.

Na pewno wa�n� rol� odgrywa� w ich czasie ogie�. �wiadczy o tym opis elfickiego Turuhalm� (czytaj tutaj). Ludzie w przedchrze�cija�skiej Europie w czasie God�w zapalali ognie aby wzmocni� os�abione S�o�ce – tak, by mog�o odrodzi� si� i na nowo zapanowa�. Aby dni by�y coraz d�u�sze. W �r�dziemiu miesi�c po przesileniu i Godach nazywa� si� Narviny� (quen.) ‘nowe s�o�ce; nowy ogie�’ lub Narwain (sind.) ‘nowe s�o�ce, nowy ogie�’.

Jest te� wzmianka o Godach (Yule) w wierszu z cyklu Przyg�d Toma Bombadila – “Cz�owiek z Ksi�yca II”:

I z innymi gwiazdami przed samymi �wi�tami
wielkiego nie robi�c ha�asu
Przelecia� przestworza i znalaz� si� w morzu
kipi�cy w�d Belfalasu

oraz z tej chyba okazji:

“Pragn� ognia i wina, i ciep�ego komina,
starych pie�ni, co d�wi�cz� rado�nie”.

oraz

Bowiem przyby� za wcze�nie na rodzynki, co w cie�cie
z Bo�ym si� wi�� Narodzeniem.

Lepiej m�wi o tym orygina� angielski:

For puddings of Yule with plums, poor fool,
he arrived so much too soon

Wiemy zatem, co w Gondorze jest �wi�tecznym smako�ykiem (a mo�e smako�ykiem w Shire, bo ten wiersz pisany by� przez hobbita?) – pudding ze �liwkami! Opis tworzenia takiego puddingu przez pewnego hobbita znajdziecie tutaj.

Dzi� w �r�dziemiu: Eruhantal�

Galadhorn — Sat, 29 Oct 2011 22:01:02 +0000

W Niedoko�czonych opowie�ciach, w tek�cie “Opisanie Wyspy N�men�ru” (z ok. 1965 r.) czytamy:

W pobli�u �rodka wyspy [N�men�ru] wypi�trza�a si� wysoka g�ra zwana Meneltarma (Kolumna Niebios), miejsce oddawania czci Eru Il�vatarowi. (…) Ka�dego roku na szczycie kr�l tylko trzykrotnie przemawia�: witaj�c nowy rok w Erukyerm� [niekt�rzy odczytuj� Eruhyerm�] w pierwszych dniach wiosny, zanosz�c mod�y do Eru Il�vatara w Erulaital� w po�owie lata i czyni�c dzi�kczynienie w Eruhantal� z ko�cem jesieni.

Badacze tolkienowscy r�nie lokuj� w kalendarzu jesienne �wi�to Eruhantal� ‘Dzi�kczynienie Jedynemu’. Leonid Korablew m�wi tu o r�wnonocy jesiennej (23 wrze�nia), ale bardziej prawdopodobne jest, �e “koniec jesieni” umieszczano na prze�omie naszego pa�dziernika i listopada (prawdziwy koniec jesieni, podczas gdy r�wnonoc jesienna jest raczej �rodkiem jesieni). Na forum Elendilich zaproponowa�em dat� 23 pa�dziernika (= 1 H�sim� w Rachubie Kr�lewskiej, patrz Dodatek D do W�adcy Pier�cieni i wpis na forum Elendilich). A zatem to dzi�…?

Co dzia�o si� w dniu Eruhantal� w N�men�rze? Kr�l wchodzi� tego dnia pieszo na szczyt Meneltarmy, a za nim post�powa� t�um ludzi ubranych na bia�o i przybranych girlandami. Wszyscy zachowywali �wi�te milczenie. Nad zebranymi polatywali �wiadkowie Manwego, trzy or�y, kt�re by�y jedynymi mieszka�cami sanktuarium Jedynego Boga w N�men�rze. Kto wie czy kr�l Elessar nie odnowi� tego �wi�ta w Ponownie Zjednoczonym Kr�lestwie…

�r�d�o grafiki: DeviantArt

Dzi� w �r�dziemiu: Overlithe

Galadhorn — Fri, 01 Jul 2011 06:05:11 +0000

Rok 2011 to zgodnie z Reform� Naszego Kalendarza przest�pny rok 67 Czwartej Ery (1488 Ery Shire’u). O metodach obliczania wa�nych dat tego roku pisali�my w lutym (“Rok przest�pny…”). Dzi� obchodzimy Nadsob�tk� (ang. Overlithe)!

W tym roku Hobbici maj� rok przest�pny – zgodnie z Rachub� Shire’u. Przypuszczamy, �e mamy te� teraz rok przest�pny w Nowej Rachubie, kt�r� z pocz�tkiem Czwartej Ery wprowadzi� Elessar. Dzi� w�a�nie przypada dodatkowy dzie�, kt�ry i u Hobbit�w, i og�lnie w Arnorze i Gondorze ma charakter �wi�teczny. U Hobbit�w nazywa si� on Overlithe ‘Nadsob�tka’. Zamiast Trzech Letnich Dni mamy ich cztery: 1 Lithe + Dzie� �rodka Roku + Overlithe + 2 Lithe. Zgodnie z RNK Overlithe przypadnie w tym roku na 1 lipca. Overlithe to dzie� szczeg�lnego �wi�ta w Shire (III 507).

Naszych Czytelnik�w odsy�amy te� do innych tekst�w na temat �r�dziemnych �wi�t letniego przesilenia: “Po�rodku lata…”, “Wybory Burmistrza!”.

Brendanalia tolkienowskie – 16 maja

Galadhorn — Fri, 13 May 2011 06:01:51 +0000

Wpis ten ukaza� si� dnia 16 maja 2008 roku. Dzi� z przyjemno�ci� go przypominamy – w przededniu naszych brendanali�w tolkienowskich.

Dnia 16 maja obchodzimy dzie� �w. Brendana! Brendan z Clonfert to posta� do�� bliska Tolkienowi. Profesor tworz�c zr�by swojej mitologii interesowa� si� postaci� �w. Brendana, kt�ry �egluje na Zach�d w poszukiwaniu Ziemskiego Raju. Tak samo �eglowali potem marynarze w Tolkienowej mitologii. Motyw krainy szcz�liwo�ci na Zachodzie, kt�ry obecny jest w legendach o �w. Brendanie i w mitologii Tolkiena ma swoje �r�d�o w wierzeniach Celt�w z Wysp Brytyjskich. Zainteresowania Tolkiena zaowocowa�y napisaniem poematu Imram, kt�ry zosta� pi�knie prze�o�ony na polski przez Adaneth. Imram zosta� opublikowany po raz pierwszy w czasach, gdy ukaza� si� WP, czyli w 1955 r. Brendana Tolkien wspomina te� w The Nameless Land (1924-1927) oraz w przypisach do The Lost Road. W The Notion Club Papers znajdziemy wiersz pt. The Death of St Brendan. Na Forum Elendilich istnieje dzia� po�wi�cony dyskusjom i refleksjom tolkienist�w o chrze�cija�stwie. Nosi on nazw� Bractwa �wi�tego Brendana – �ac. Fraternitas Sancti Brendani. O samym �wi�tym ciekawie pisze te� angielska Wikipedia (tutaj).

�ni�c o Drzewie…

Galadhorn — Thu, 21 Apr 2011 06:54:20 +0000

Dobrych, przepe�nionych Nadziej�,
dni Triduum Paschalnego

�yczy Redakcja

W zwi�zku prze�ywanym przez chrze�cijan Triduum Paschalnym (na Zachodzie ina Wschodzie wyj�tkowo w tych samych dniach) zapraszamy Was do lektury poematu anglosaskiego (staroangielskiego) pt. Sen o Drzewie anonima z VIII w. w mistrzowskim t�umaczeniu Joanny “Adaneth” Drzewowskiej. Utw�r pojawi� si� w Simbelmyn� nr 20 z lata 2004 r. Poemat ilustrujemy rysunkami Krzy�a z Ruthwell, runicznego zabytku, na kt�rym znalaz� si� fragment Snu o Drzewie oraz reprodukcj� anglosaskiego r�kopisu, kt�ry zawiera poemat (obie fotografie lepiej widoczne po klikni�ciu). J.R.R. Tolkien w latach 30. wyg�osi� wiele wyk�ad�w na temat tego chrze�cija�skiego dzie�a napisanego w ukochanej przez Profesora staroangielszczyznie (patrz Scull, Hammond The J.R.R. Tolkien Companion and Guide, I 154, 167, 175).

S�uchaj! o �nie opowiem �nionym o p�nocy
gdy ci, co mow� znaj� zlegli na spoczynek.
Drzewo we �nie widzia�em, Drzewo w �wiat�o spowite,
wysoko wzrasta�o wspania�e Drzewo.
Z�otem i klejnotami zakryte w ca�o�ci,
pi�� kamieni drogich w poprzecznej belce tkwi�o.
I widzia�em przy nim wszystkich Pa�skich anio��w
pi�knych wieczn� pi�kno�ci�. Nie przybyli
by czci� narz�dzie �mierci nale�nej przest�pcy.
Drzewo Zwyci�stwa ujrza�y duchy niebieskie, a z nimi
ludzie �miertelni tej ziemi i stworzenie ca�e.
I ja, cho� grzechu winny i grzechem zraniony
widzia�em Drzewo Chwa�y chlubne, rado�ci� l�ni�ce,
Drzewo Kr�la mocnego klejnotami strojne.

Lecz �lady walki zaci�tej przez z�oto �wiec�ce ujrza�em,
krew ran bitewnych po prawej stronie Drzewa
w l�ku wielkim, �alem przenikni�ty patrzy�em, m�stwo Drzewa podziwiaj�c.
A ono w oczach moich odmienia� si� j�o,
to krwi wilgoci� mokre, to wielkimi skarby
strojne znowu na chwil�, to znowu zranione.
I przem�wi�o do mnie Drzewo Uleczenia. Pami�tam to dobrze,
cho� czas d�ugi min��. Tak m�wi�o Drzewo:

„W lesie mnie wyci�li wyr�buj�c z korzeni,
wzi�� mnie w niewol� wr�g silny, widowisko chcia� sobie sprawi�.
Umy�li�, bym w g�r� unios�o, kt�rego uzna przest�pc�.
Ponie�li mnie wi�c na szczyt g�ry, na wzg�rzu utwierdzili mnie mocno.
Tam Pan rodzaju ludzkiego zapragn��, bym wzwy� Go unios�o,
z wielk� odwag� i m�stwem On sam wej�� w �mier� zechcia�.
By ugi�� si� czy z�ama� nie by�o we mnie �mia�o�ci,
cho� ziemia pode mn� dr�a�a, cho� trz�s�y si� w l�ku ska�y,
cho� zabi� nieprzyjaci� by�o w mocy mojej,
nie by�o we mnie �mia�o�ci lecz boja�� s�owa Pana.

A On, wojownik m�ny, szaty z�o�y� i wst�pi� odwa�nie na Drzewo,
B�g wszechmocny, pot�ny, pi�kny w obna�eniu.
Wielu patrzy�o na Niego, widz�c Odkupienie.
I dr�a�o drewno moje gdy dotkn�� mnie sob�.
Tak sta�em jako Krzy� Kr�la wielkiego nios�c,
Pana niebios. Gwo�dziami przebili drewno me ciemnymi.
Oto tutaj s� rany otwarte i straszne,
nie �mia�em z nich �adnej zaleczy� ni zatai�.

I kpili tam z nas obu. Krew Jego obla�a
drewno moje obficie zanim ducha odda�.
Wiele na tamtym wzg�rzu wtedy wycierpia�em.
Los mi okrutny przypad� abym tam ogl�da�
Boga Zast�p�w straszliwie w �mierci rozpi�tego.

Chmury ciemno�ci� nieba Cia�o chwalebne przykry�y,
ca�e stworzenie lament �piewa�o Kr�lowi.
Tak trwa� Chrystus na Krzy�u. A potem, widzia�em,
nieliczni przyszli do Kr�la z daleka poddani.
Wtedy ku ziemi zgi��em si� i ludziom,
zdaj�c w ich r�ce poranione Cia�o
i zdj�li Go m�owie, a ja pozosta�em
krwi� pokryty i w ranach okrutnych od gwo�dzi.

A oni na ziemi z�o�ywszy Cia�o patrzyli,
a Kr�l niebios, zda�o si�, po bitwie zm�czony,
odpoczywa� przez chwil� gdy oni opodal
miejsca m�ki mozolnie kurhan Mu sypali,
gr�b sposobi�c z kamieni gdzie Kr�la z�o�yli
i uczcili lamentem W�adc� Zwyci�skiego. Cisza zapad�a i ciemno��
i odeszli. My tylko, tylko drzewa, p�akali�my dalej,
gdy g�os cz�owieka umilk�, gdy ostyg�o Cia�o.

Na ziemi� mnie powali� wyrok z�ego losu.
W ziemi, w dole g��bokim drzewa krzy�y zakopano.
Odnale�li mnie potem s�udzy, Pana przyjaciele,
w srebro okuli, w klejnoty i w z�oto.
Patrz na mnie oto teraz, kt�ry� wojownikiem:
ha�b� i b�l niezmierny przeby�em z r�ki Z�ego.
Dzi� jestem chwa�y znakiem, chlub� ca�ej ziemi,
wie��, niebios kolumn�. Nios� uzdrowienie
wszystkim, co si� l�kaj� Krzy�a, gdzie Syn Bo�y
cierpia� czas kr�tki. Kiedy� spo�r�d kar najsro�sza,
haniebne m�ki narz�dzie, nienawistne dla ludzi,
teraz drog� wskazuj� w�r�d dr�g najw�a�ciwsz�,
drog� �ycia dla wszystkich w�adaj�cych mow�.
Jam to Pana wywy�szy� ponad wszelkie drzewo,
jak On sam Matk� swoj� wyni�s� spo�r�d kobiet.

Teraz tobie rozka��, kt�ry� wojownikiem,
aby� ludziom powt�rzy� tego Drzewa mow�,
na kt�rym grzechy �wiata �wi�ty B�g odkupi�
i wyst�pek Adama sw� op�aci� �mierci�.
Lecz z grobu powsta� Pan pot�ny i mocny,
odnalaz� ludzi �miertelnych, �r�dziemia mieszka�c�w.

I przyb�dzie w dniu s�du Pan po�r�d anio��w,
S�dzia najwy�szy sw�j wyrok og�osi,
ka�demu wed�ug czyn�w s�uszn� da odp�at�.
Wtedy si� nie ostoi kto boja�ni nie zna
s�owa Pa�skiego, on strachem przel�knie si� wielkim.
Lecz ten strachu nie zazna, kto ze wszystkich znak�w
najdostojniejszy wybra� i w sercu zachowa�,
Krzy� wska�e ka�dej duszy do Kr�lestwa drog�.”

I wtedy w t�sknocie wielkiej wznios�em pro�by
ku Drzewu Mocy, bym je m�g� odnale��.
Wielu moich przyjaci� przesz�o z tego �ycia
do �ycia chwa�y z Ojcem �yj�cym na wieki.
Ja r�wnie� oczekuj�, �e Krzy�, kt�ry oczom
moim na ziemi tutaj zechcia� si� ukaza�
w krain� szcz�cia wieczn� kiedy� mnie wprowadzi.
Przebywa� b�d� zawsze po�r�d ludu Boga
w ziemi, co jak sen pi�kna. Pana przyjacielem
pozosta� pragn� – On przez Odkupienie
now� nadziej� w serca nasze nala�.

Syn Bo�y, zwyci�zca, w�dz tryumfuj�cy,
dusze nieprzeliczone do nieba wprowadzi�
w chwa�� dan� anio�om, w szcz�cie �wi�tych Jego,
i sam z nimi zamieszka� w swoim domu na wieki.
______________________________________________

I jeszcze orygina� dla kochaj�cych mow� Angl�w i Sas�w:

Hwæt, iċ swefna cyst secgan wylle,
hwæt mē ġemǽtte tō midre nihte
syðþan reordberend reste wunedon.
Þūhte mē þæt iċ ġesāwe syllicre trēow
on lyft lǽdan, lēohte bewunden,
bēama beorhtost. Eall þæt bēacen wæs
begoten mid golde; ġimmas stōdon
fæġere æt foldan scēatum; swylċe þǽr fīfe wǽron
uppe on þām eaxleġespanne. Behēoldon þǽr enġel Dryhtnes ealle
fæġere þurh forðġesceaft. Ne wæs ðǽr hūru fracodes ġealga,
ac hine þǽr behēoldon hāliġe gāstas,
men ofer moldan, ond eall þēos mǽre ġesceaft.
Sylliċ wæs se siġebēam ond iċ synnum fāh,
forwunded mid wommum. Ġeseah iċ wuldres trēow
wǽdum ġeweorðode, wynnum scīnan,
ġeġyred mid golde; ġimmas hæfdon
bewriġene weorðlīċe Wealdendes trēow.

Hwæðre iċ þurh þæt gold onġytan meahte
earmra ǽrġewin, þæt hit ǽrest ongan
swǽtan on þā swīðran healfe. Eall iċ wæs mid sorgum ġedrēfed;
forht iċ wæs for þǽre fæġran ġesyhðe. Ġeseah iċ þæt fūse bēacen
wendan wǽdum ond blēom; hwīlum hit wæs mid wǽtan bestēmed,

beswyled mid swātes gange, hwīlum mid since ġeġyrwed.

Hwæðre iċ þǽr licgende lange hwīle
behēold hrēowċeariġ Hǽlendes trēow,
oð ðæt iċ ġeh�rde þæt hit hlēoðrode.

Ongan þā word sprecan wudu sēlesta:
Þæt wæs ġeāra iū (iċ þæt ġ�ta ġeman)

þæt iċ wæs āhēawen holtes on ende,
āstyred of stefne mīnum. Ġenāman mē ðǽr strange fēondas,
ġeworhton him þǽr tō wǽfers�ne, hēton mē heora wergas hebban.

Bǽron mē ðǽr beornas on eaxlum oð ðæt hīe mē on beorg āsetton;

ġefæstnodon mē þǽr fēondas ġenōge. Ġeseah iċ þā Frēan mancynnes

efstan elne myċle þæt hē mē wolde on ġestīgan.
Þǽr iċ þā ne dorste ofer Dryhtnes word
būgan oððe berstan, þā iċ bifian ġeseah
eorðan scēatas. Ealle iċ mihte
fēondas ġefyllan, hwæðre iċ fæste stōd.
Onġyrede hine þā ġeong hæleð – þæt wæs God ælmihtiġ,

strang ond stīðmōd. Ġestāh hē on ġealgan hēanne,
mōdiġ on maniġra ġesyhðe, þā hē wolde mancyn l�san.

Bifode iċ þā mē se beorn ymbclypte. Ne dorste iċ hwæðre būgan tō eorðan,
feallan tō foldan scēatum, ac iċ sceolde fæste standan.

Rōd wæs iċ ārǽred. Āhōf iċ rīċne Cyning,
heofona Hlāford, hyldan mē ne dorste.
Þurhdrifan hī mē mid deorcan næġlum. On mē syndon þā dolg ġesīene

opene inwidhlemmas. Ne dorste iċ hira nǽnigum sceððan.
Bysmeredon hīe unc būtū ætgædere. Eall iċ wæs mid blōde bestēmed,

begoten of þæs guman sīdan siððan hē hæfde his gāst onsended.

Feala iċ on þām beorge ġebiden hæbbe
wrāðra wyrda. Ġeseah iċ weruda God
þearle þenian. Þȳstro hæfdon
bewriġen mid wolcnum Wealdendes hrǽw,
scīrne scīman; sceadu forðēode
wann under wolcnum. Wēop eal ġesceaft,
cwīðdon Cyninges fyll. Crist wæs on rōde.
Hwæðere þǽr fūse feorran cwōman
tō þām æðelinge; iċ þæt eall behēold.

Sāre iċ wæs mid sorgum ġedrēfed; hnāg iċ hwæðre þām secgum tō handa,
ēaðmōd, elne myċle. Ġenāmon hīe þǽr ælmihtiġne God,
āhōfon hine of ðām hefian wīte. Forlēton mē þā hilderincas
standan stēame bedrifenne. Eall iċ wæs mid strǽlum forwundod.
Ālēdon hīe ðǽr limwēriġne, ġestōdon him æt his līċes hēafdum;
behēoldon hīe ðǽr heofenes Dryhten, ond hē hine ðǽr hwīle reste,
mēðe æfter ðām miċlan ġewinne. Ongunnon him þā moldern wyrċan

beornas on banan ġesyhðe. Curfon hīe ðæt of beorhtan stāne;

ġesetton hīe ðǽron sigora Wealdend. Ongunnon him þā sorhlēoð galan
earme on þā ǽfentīde. Þā hīe woldon eft sīðian
mēðe fram þām mǽran þēodne; reste hē ðǽr mǽte weorode.

Hwæðere wē ðǽr grēotende gōde hwīle
stōdon on staðole syððan stefn ūp ġewāt
hilderinca. Hrǽw cōlode
fæġer feorgbold. Þā ūs man fyllan ongan
ealle tō eorðan. Þæt wæs eġesliċ wyrd!
Bedealf ūs man on dēopan sēaþe; hwæðre mē þǽr Dryhtnes þeġnas,
frēondas ġefrūnon,
ġyredon mē golde ond seolfre.

Nū ðū miht ġeh�ran, hæleð mīn se lēofa,
þæt iċ bealuwara weorc ġebiden hæbbe,
sārra sorga. Is nū sǽl cumen
þæt mē weorðiað wīde ond sīde
menn ofer moldan ond eall þēos mǽre ġesceaft,
ġebiddaþ him tō þyssum bēacne. On mē bearn Godes
þrōwode hwīle; for þan iċ þrymfæst nū
hlīfiġe under heofenum, ond iċ hǽlan mæġ
ǽġhwylċne ānra þāra þe him bið eġesa tō mē.

Iū iċ wæs ġeworden wīta heardost,
lēodum lāðost, ǽr þan iċ him līfes weġ
rihtne ġerȳmde reordberendum.
Hwæt, mē þā ġeweorðode wuldres Ealdor
ofer holtwudu, heofonriċes Weard,

swylċe swā hē his mōdor ēac, Marian sylfe,
ælmihtiġ God for ealle menn
ġeweorðode ofer eall wīfa cynn.

Nū iċ þē hāte, hæleð mīn se lēofa,
þæt ðū þās ġesyhðe secge mannum,
onwrēoh wordum þæt hit is wuldres bēam
se ðe ælmihtiġ God on þrōwode
for mancynnes manegum synnum
ond Adomes ealdġewyrhtum.
Dēað hē þǽr byriġde; hwæðere eft Dryhten ārās
mid his miċlan mihte mannum tō helpe.
Hē ðā on heofenas āstāg, hider eft fundaþ
on þysne middanġeard mancynn sēċan

on dōmdæġe Dryhten sylfa,
ælmihtiġ God ond his enġlas mid,
þæt hē þonne wile dēman, se āh dōmes ġeweald,

ānra ġehwylcum swā hē him ǽrur hēr
on þyssum lǽnum līfe ġeearnaþ.
Ne mæġ þǽr ǽniġ unforht wesan
for þām worde þe se Wealdend cwyð.
Frīneð hē for þǽre mæniġe hwǽr se man sīe,
se ðe for Dryhtnes naman dēaðes wolde
biteres onbyriġan, swā hē ǽr on ðām bēame dyde.
Ac hīe þonne forhtiað, ond fēa þenċaþ
hwæt hīe tō Criste cweðan onġinnen.
Ne þearf ðǽr þonne ǽniġ anforht wesan
þe him ǽr in brēostum bereð bēacna sēlest,
ac ðurh ðā rōde sceal rīċe ġesēċan
of eorðweġe ǽġhwylċ sāwl
sēo þe mid Wealdende wunian þenċeð.

Ġebæd iċ mē þā tō þan bēame blīðe mōde,
elne myċle, þǽr iċ āna wæs
mǽte werede. Wæs mōdsefa
āf�sed on forðweġe; feala ealra ġebād
langunghwīla. Is mē nū līfes hyht
þæt iċ þone siġebēam sēċan mōte
āna oftor þonne ealle men,
well weorþian. Mē is willa tō ðām
myċel on mōde, ond mīn mundbyrd is
ġeriht tō þǽre rōde. Nāh iċ rīċra feala
frēonda on foldan, ac hīe forð heonon
ġewiton of worulde drēamum, sōhton him wuldres Cyning,

lifiaþ nū on heofenum mid hēahfædere,
wuniaþ on wuldre, ond iċ wēne mē
daga ġehwylċe hwænne mē Dryhtnes rōd
þe iċ hēr on eorðan ǽr scēawode
on þysson lǽnan līfe ġefetiġe
ond mē þonne ġebringe þǽr is blis myċel,
drēam on heofonum, þǽr is Dryhtnes folc
ġeseted tō symle, þǽr is singal blis,
ond mē þonne āsette þǽr iċ syþþan mōt
wunian on wuldre, well mid þām hālgum
drēames brūcan. Sī mē Dryhten frēond,
se ðe hēr on eorþan ǽr þrōwode
on þām ġealgtrēowe for guman synnum.
Hē ūs onl�sde ond ūs līf forġeaf
heofonlicne hām. Hiht wæs ġenīwad
mid blēdum ond mid blisse þām þe þǽr bryne þolodan.

Se Sunu wæs sigorfæst on þām sīðfate,
mihtiġ ond spēdiġ þā hē mid maniġeo cōm,
gāsta weorode, on Godes rīċe,
Anwealda ælmihtiġ, enġlum tō blisse
ond eallum ðām hālgum þām þe on heofonum ǽr
wunedon on wuldre þā heora Wealdend cwōm,
ælmihtiġ God, þǽr his ēðel wæs.

Dzi� w �r�dziemiu: Nowy Rok Elf�w (30 marca)

Galadhorn — Tue, 29 Mar 2011 23:01:15 +0000

No i nadszed� pocz�tek wiosny w rachubie Elf�w, w Kalendarzu Imladris! Pocz�tek pory Tuil�/Ethuil (o znaczeniu tej nazwy czytaj tutaj) wi��e si� w tej rachubie z pocz�tkiem kolejnego roku. A zatem mamy dzi� Nowy Rok Elf�w!� W quenya jest to Yestar� ‘Dzie� Pocz�tkowy’. Kt�ry to ju� coranar (quenya, ‘obieg s�o�ca’) w ich rachubie? Nikt tego dzi� nie wie…

Zobaczmy jak wygl�da wiosna w L�rien, gdzie r�wnie� rok dzieli si� na sze�� p�r roku (jak w Rachubie Imladris). Grafika J.R.R. Tolkiena przedstawia drzewa mellyrn (ta forma to liczba mnoga od mallorn) wiosn�. Na ziemi le�� jesienne z�ociste li�cie, bo drzewa wypu�ci�y ju� z�ote kwiecie (nazwa mallorn znaczy ‘z�ote-drzewo’) – efekt jest taki, �e zar�wno “dywan”, jak i “strop” lasu z�oc� si� jasno, a “kolumny” pni po�yskuj� srebrzy�cie.

Dzie� Nowego Roku Elf�w pokrywa si� z 6 astrona (“kwietnia”; “hobbickie” Astron wywodzi si� ze staroangielskiego Ēastron. Eostra, inaczaj Ostara, to wiosenna bogini germa�ska, kt�rej pow�z ci�gn�y jurne wiosenne zaj�ce – st�d niemiecki zwyczaj wielkanocny, kt�ry znamy te� na �l�sku – w Wielkanoc, niem. Ostern, ang. Easter przychodzi do dzieci Zaj�czek ze s�odyczami). W Shire po Wojnie o Pier�cie� narodzi� si� zwyczaj radosnego �wi�towania w tym dniu na Urodzinowej ��ce w Bag End. Wed�ug Reformy Naszego Kalendarza jest to odpowiednik naszego 30 marca.

Radosnego �wi�towania, Przyjaciele Elf�w!

Imram Tolkiena na dzie� �w. Patryka

Galadhorn — Thu, 17 Mar 2011 13:26:06 +0000

Beannachta� na F�ile P�draig oraibh! ‘Niechaj b�ogos�awi ci �wi�ty Patryk!’.

Dzi� dzie� �w. Patryka! Wpis ten dedykujemy wszystkim mi�o�nikom Tolkiena w Irlandii, wszystkim mi�o�nikom Irlandii i Tolkiena w Polsce, ale szczeg�lnie chcemy tym wpisem pozdrowi� naszego redakcyjnego Koleg�, Bartka “Telperiona” Opali�skiego, kt�ry mieszka w Irlandii, nad gro�nym i pi�knym Wielkim Morzem Belegaer. Jednocze�nie przypominamy Wam inne “irlandzkie” newsy i wpisy w naszym serwisie: “Tolkien inspired by Galway landscape”, “Lato 1954 – Tolkien w Kerry” oraz “An bhfuil Tolkien feicithe agat le deanail?“. We wpisie wykorzystali�my grafiki rosyjskiego artysty, Leonida Korablewa.

J.R.R. Tolkien

IMRAM

t�um. Joanna “Adaneth” Drzewowska
(przedruk z Simbelmyn� nr 18 z marca 2004)

Poemat J.R.R. Tolkiena zatytu�owany Imram (irl. ‘�egluga, w�dr�wka’) zosta� pierwotnie opublikowany w czasopi�mie Time and Tide z 3 grudnia 1955 r. (gdzie opatrzono go ilustracj�-drzeworytem Roberta Gibbingsa przedstawiaj�c� �w. Brendana i pot�ne morskie stworzenia). Po raz kolejny ukaza� si� on w IX tomie The History of Middle-earth pod redakcj� Ch. Tolkiena (str. 296-299).

Gdy wraca� przez g��biny m�rz,
gdy mg�a spowi�a to�,
w �wietle ksi�yca, w szumie fal
okr�t przewozi� go 4
na brzeg irlandzki, tam, gdzie las,
gdzie szaro�� smuk�ych wie�,
gdzie �piewa Cluain-ferta dzwon
gdy Galway trzeba strzec, 8
gdzie Shannon p�ynie ku Lough Derg
pod niebem strojnym w deszcz -
tam �wi�ty Brendan przyby�, by
zako�czy� �ycia rejs. 12

“Kochany ojcze, powiedz mi,
gdy s�owa jeszcze znasz,
o cudach-dziwach z drogi twej
jakie wspomnienia masz? 16
Jakich� to wysp zwodniczy czar
gdzie mieszka elf�w lud
odkry�e� podczas siedmiu lat
nim powr�ci�e� tu?” 20

“Widzia�em wiele, wiele te�
ju� zapomnia�em sam,
lecz Chmura, Drzewo, Gwiazda – och,
te trzy w pami�ci mam. 24
�egluj�c rok i jeden dzie�
w bezkresnych wodach m�rz
co morski ptak, co brzeg, co ��d�
zapomnieli�my ju�. 28
Wtedy po pi��dziesi�ciu dniach
grzmot si� w powietrze wzbi�,
Chmura przykry�a s�o�ce, lecz
zach�d czerwieni� l�ni�. 32
Z morza g��biny si�ga� szczyt
wysoko w Chmury cie�,
g�ra o czarnych zboczach, gdzie
fala rozbija si�. 36
A na wierzcho�ku �ywy blask
migocze ogni sto
z wn�trzno�ci g�ry, co si� pnie
w niebo z piekielnych grot. 40
U st�p tej g�ry w grobach swych
pradawni kr�le �pi�
kraju, co niegdy� wysp� by�,
co zapad� si� w m�rz to�. 44

Dalej wios�owali�my, gdy�
najl�ejszy usta� wiatr.
Nie by�o wody, nasta� g��d
i si� ju� brak�o nam. 48
Psalm ju� nie p�yn�� z naszych ust
gdy wreszcie poprzez cie�
w przedziwny morskich g�az�w �wiat
przeszli�my w jasny dzie�. 52
Fale tam t�uk�y w nowy l�d
na popi� krusz�c g�az,
ponad g�owami stromy klif
zwiesza� si� raz po raz. 56
Tam by zosta�y ko�ci me
po wieku le��c wiek,
ale zatok� odkry� druh
w zachodni wci�t� brzeg. 60
Cisza, gdy wp�yn�li�my w ni�,
spowi�a nas jak mg�a
i wtedy l�k nas wszystkich zdj��,
�e �wi�ta wyspa ta. 64

W dolin� srebrn� po�r�d wzg�rz
weszli�my, w skryty jar.
Tam si� ukaza� oczom mym
Drzewa nad-rajski czar. 68
Pie� jak warownej wie�y sto�b
w bieli �ab�dzich pi�r,
gdy� li�cie l�ni�y niczym �nieg,
wierzcho�ek si�ga� chmur. 72
I wtedy zda�o si�, jak w �nie,
�e przesta� p�yn�� czas,
�e na tej wyspie drogi kres,
�e tutaj �ywot nasz. 76
W ciszy najsamotniejszej z wysp
zanucili�my pie��
szcz�cia i smutku cichy g�os
zbudzi� orkiestr� ech. 80
Wstrz�s�o si� Drzewo, opad� li��,
wicher biel porwa� w wir,
nagie ga��zie pi�y si�
pod gwiezdny niebios kir. 84
A wtedy ponad wiatru gr�
inn� s�ysza�em pie��
nie anio� �piewa� j� ni cz�ek
z wysoka, z nieba gdzie�. 88
Inny to mo�e, trzeci Lud
ten zamieszkuje l�d
gdzie Zatopionej Wyspy dym
nie si�ga, mile st�d. 92
A za samotn� wysp�, gdzie
najbielsze ro�nie z drzew
wody g��bokie ci�gn� si�,
a� milknie morza zew.” 96

“M�w dalej, ojcze – spoza m�rz
inn� widzia�e� rzecz.
Chmura i Drzewo – to s� dwa,
o Gwie�dzie nie chcesz rzec?” 100

“Gwiazda? Widzia�em – w nocy l�ni,
gdzie droga ko�czy si�,
gdzie ciemno�� wieczna ma sw�j dom,
gdzie ga�nie wszelki dzie�, 104
gdzie w d� zapada �wiata kres,
lecz prosty wiedzie szlak
i niewidzialny pnie si� most
ku krajom pi�knym tak, 108
co �aden cz�owiek nie zna ich,
poza �miertelny wzrok.
Na tej najstarszej z wszystkich dr�g
Gwiazda roz�wietla mrok.” 112

“Lecz m�wi�, ojcze, �e� ty sam
dop�yn�� na �w brzeg,
gdzie dot�d swych nie stawi� st�p
�aden �miertelny cz�ek?” 116

“Pami�tam Gwiazd�, pomn�, wiatr
s�odyczy zapach ni�s�,
jak gdyby hen za morzem gdzie�
las kwiat�w miodnych r�s�, 120
s�ysza�em s�owa tak�e, lecz
gdy pozna� chcesz ich tre��
w �odzi pokonaj bezmiar w�d
i falom daj si� nie��. 124
Sam wtedy poznasz dziw�w sto,
l�dy zza gro�nych m�rz,
sam dojdziesz tam, gdzie �wiata kres.
Wi�cej nie powiem ju�.” 128

W irlandzkiej ziemi, tam, gdzie las,
gdzie szaro�� smuk�ych wie�,
gdzie �piewa Cluain-ferta dzwon
gdy Galway trzeba strzec, 132
tam �wi�ty Brendan w grobie �pi
pod niebem strojnym w deszcz.
Odp�yn��, sk�d nie wraca nikt.
Zako�czy� �ycia rejs. 136

OD T�UMACZKI

Studiuj�c ostatnio irlandzkie opowie�ci poruszy� mnie temat podr�y �w. Brendana w Zamorskie Kraje. Szuka�am potem d�ugo jakich� sensownych �r�de� opowiadaj�cych o tej podr�y i znalaz�am to, co powy�ej. Zachwyci�o mnie tak, �e musia�am prze�o�y� ten pi�kny wiersz na j�zyk polski. Tekst napisa� sam J.R.R. Tolkien – pi�knie ��czy irlandzk� tradycj� �w. Brendana z odkrywaniem Amanu. Uderzy�y mnie dwie rzeczy. Po pierwsze, Tol Eressea w tej bajce jest jeszcze “po naszej stronie �wiata” przed rozdzieleniem Drogi Prostej i dr�g wygi�tych. Czyli je�li Frodo wjecha� na Prost�, to wed�ug tej koncepcji p�yn�� do Valinoru w�a�ciwego…

Po drugie, Gwiazda Earendila widoczna jest dopiero na skraju �wiata – co oznacza�oby, �e rzeczywi�cie nasze “cia�a niebieskie” zosta�y sprytnie podmienione…

Dzie� Upadku Saurona: 25 rethe (20 marca)

Galadhorn — Thu, 17 Mar 2011 08:01:33 +0000

W Kronice Kr�lestw Zachodnich czytamy, o 25 rethe 3019 r. Trzeciej Ery (odpowiednik naszego 20 marca w rachubie gregoria�skiej zgodnie z Reform� Naszego Kalendarza):

Armia otoczona na kopcach �u�lu. Frodo i Sam osi�gaj� Sammath Naur. Gollum wyrywa Frodowi Pier�cie� i spada do Szczelin Zag�ady. Upadek Barad-dûr i koniec Saurona (Dodatek A, str. 489, Muza).

Emocjonuj�cy opis tych wydarze� znajdziecie we W�adcy Pier�cieni – Powrocie Kr�la, w ksi�dze VI, w rozdzia�ach 3 “G�ra Przeznaczenia” i 4 “Na polach Cormallen”. To dobra lektura na dzisiejszy dzie�. W Ponownie Zjednoczonym Kr�lestwie Upadek Saurona zosta� u�wi�cony reform� kalendarzow�. W nowym kalendarzu rok rozpoczyna� si� teraz 25 “marca” starego stylu (= 20 marca w naszym kalendarzu gregoria�skim) dla “upami�tnienia upadku Saurona i czyn�w Powiernik�w Pier�cienia” (Dodatek D, str. 511, Muza). Za panowania kr�la Elessara ta rachuba przyj�a si� we wszystkich krajach z wyj�tkiem Shire’u, gdzie pozostano przy starym kalendarzu i kontynuowano rachub� Shire’u.

�wi�tujemy zatem dzisiaj upadek Saurona i upami�tniamy czyny Powiernik�w Pier�cienia. Obchodzimy te� Nowy Rok (quen. Yestar�, sind. *Orerui) w Ponownie Zjednoczonym Kr�lestwie.� Z tej okazji zapraszamy do lektury felietonu sprzed kilku lat (Skruszona Czarna Brama…) i do obejrzenia kilku tolkienowskich “ikon” Sergieja Juchimowa (tu jego witryna internetowa) na dzisiejszy dzie�.

Przedwio�nie

Telperion — Tue, 01 Mar 2011 19:00:19 +0000

Przypominamy Wam wpis z 2 marca 2010.

Kap, kap, kap pochlipuje topi�cy si� pod dachem Meduseld sopel, na nieszcz�cie dla niego, a na szcz�cie dla nas (przynajmniej w wi�kszo�ci – nie chc� urazi� najwytrwalszych forumowych zimolub�w…) zima powoli odpuszcza. Chyba takich �nieg�w, takich mroz�w i takich �nie�nych zasp nie pami�taj� nawet najstarsi Hobbici… Odchodzi ju� w zapomnienie bia�y krajobraz las�w obarczonych brzemieniem mro�nego puchu, bezkresu bieli i odg�os skrzypi�cych w �niegach but�w. Wraz z zim� ko�czy si� jeszcze jedna przygoda, jeszcze jedna podr� – dla mnie osobi�cie bardzo sentymentalna… Przedstawiamy Wam kochani ostatni� ju� z przygotowanych dla Elendilionu prac Thaliona. Przedwio�nie w Rohanie musi by� niezwyk�e, zapach Simbelmyn� i szum wzbieraj�cych potok�w b�dzie najpi�kniejsz� pobudk� po d�ugiej zimie…

Dzi�kujemy Wam za to, �e trwali�cie z nami tutaj, na Elendilionie nawet w najci�sze �nie�yce…

Thalionie – Hantal�!
Aby zobaczy� niespodziank� kliknij przeczytaj reszt� wpisu…