Quenya na zimową porę…

28.11.10, 08:55, dodany przez Galadhorn

Przypominamy Wam tekst z 10 listopada 2007 r.

Oto nadchodzi zima… Jak powiedziałby Elf: Yé, hrissë! Si niquë, samilmë i lossë an i niquitsi lantar menello… (‘O, śnieży! Właśnie pada, mamy śnieg, bo płatki opadają z nieba…’). W wielu regionach Polski zrobiło się dziś naprawdę biało – choć tylko na chwilkę. I choć to dopiero zapowiedź zimy my chcemy dziś mówić o czymś, co wiąże się z zimy końcem – o przebiśniegu… Prezentujemy wiersz Tolkiena o takiej trochę zimowej tematyce. I przypominamy, że elficka zima kalendarzowa rozpocznie się naszego 22 listopada. Warto o tym pamiętać (informacja na podstawie Kalendarza Parmadilich 2007)!

W przedostatnim numerze Parma Eldalamberon (nr 16, 2006, “J.R.R. Tolkien: Early Elvish Poetry and Pre-Fëanorian Alphabets”) otrzymaliśmy wielką gratkę! Oprócz niezwykle ciekawych tekstów poetyckich i kaligrafii Tolkiena z lat 20. zespół redakcyjny zaprezentował nam wersję wiersza Nieninqe z roku… 1955! Jest to zatem utwór w quenya z czasów pisania dodatków do Władcy Pierścieni. Jego słownictwo i gramatyka należą do tego samego okresu koncepcyjnego, który najbardziej interesuje badaczy języków ze świata opisanego w WP i Silmarillionie.

Wiersz oznaczono symbolem N2, a pochodzi on z dni 26 czerwca – 2 lipca 1955. Wygląda on tak:

Norolinda pirukendëa
lende tanna Nielikkilis,
sana wende nieninquëa
yan i wilyar antar miquelis
I·oromandi tanna lende
ar wingildi wilwarindie
losselie telerinwa:
táli lantalasselingie.

Słowniczek:

norolinda, adj., noro-linda *’lekka w biegu’; Tolkien podaje glosę do słowa linda ‘soft, gentle, light; miękki, delikatny, lekki’ – *noro- to najpewniej element pochodzenia czasownikowego. Mamy w QQ rdzeń NORO ‘biec, posuwać się gładko, jechać, obracać się’. Przymiotnik norolinda utworzony jest zatem przez dodanie tematu czasownika do przymiotnika. Czy w ten sposób można tworzyć inne przymiotniki? Np. *tullinta ‘szybki w biegu’?

pirukendëa, adj., piru-kendëa ‘[biegnąca] na koniuszkach palców; *palco-koniuszkowa’ (ang. ‘on the points of her toes’); Tolkien podaje, że piru to l. podwójna słowa pire ‘palec u stopy’. Słowo cende to w glosie Tolkiena ‘koniuszek, czubek’. Przymiotnik tworzy się tu przez dodanie *-(a)ya > -ëa.

lende, v. pret., ‘przyszedł, przyszła, przyszło’. W eseju Quendi and Eldar z tego samego okresu Tolkien pisał, że formą czasu przeszłego czasownika lelya- ‘iść, poszuwać się (w jakimkolwiek kierunku), podróżować’ jest właśnie lendë.

tanna, adv. (pron.), ‘tam, do tamtego (miejsca)’; jest to allatyw zaimka wskazującego ta ‘tamten’.

Nielikkilis, imię Nielikki (zdrobnienie imienia *Nieli?) *’Łzami-spływająca’ (?) z dodanym przyroskiem -lis ‘słodka’, a zatem ‘Słodka Nielikki’.

sana, pron., zaimek wskazujący ‘ta (wcześniej wzmiankowana)’. Zwrot sana wende = ‘ta właśnie dziewczyna’.

wende, n., ‘dziewczę; ang. maiden’

nieninquëa, adj., ‘przebiśniegowa’ od n. nieninquë ‘przebiśnieg’ z przymiotnikową końcówką -ëa.

yan, pron. (Dat.), ‘której’, czyli ya w formie celownika.

i wilyar, n. pl., ‘powietrze’ (w liczbie mnogiej, czyli ‘podmuchy powietrza’?). Dodajmy, że mamy tu formę archaiczną, bo jak podaje Dodatek E do WP w III Erze słowo to brzmiało już jako vilya (< wilya) ‘powietrze; niebiosa’.

antar, v. pl. pres., ‘dają’, l. mn. czasownika w czasie teraźniejszym anta ‘daje’.

miquelis; ‘słodki (miękki) pocałunek’; Tolkien w glosie podaje temat mikwi- ‘pocałunek’ (quen. miquë?) i formę miquelis(s)- ‘miękki, słodki pocałunek’. W l. mn. słowo to brzmiałoby najpewniej *miquelissi.

i·oromandi, n. pl., ‘(ci) mieszkańcy gór’; w glosie Tolkien podaje oromandi ‘mountain dweller’ – czyli l. poj. = l. mnoga? Ciekawe jest to, że rzeczownik w liczbie mnogiej jest tu podmiotem dla orzeczenia w l. poj. (lende). Może zatem, jak sugerują redaktorzy PE, rzeczowniki w liczbie zbiorowej (collective plural) mogą być określane i modyfikowane formami w liczbie poj.? Z drugiej strony Tolkien w glosie pisze o oromandi jako o l. poj. – może dosłowne tłumaczenie to ‘mieszkaniec gór przyszedł tam’?

ar, conj., ‘i, oraz’.

wingildi, n. pl., ‘nimfy, piano-panny, dziewczęta żyjące w pianie fal; ang. foam-maidens’

wilwarindie, adj. pl.; Tolkien w glosie podaje przymiotnik wilwarindëa ‘motylowaty; jak motyl’, l. mn. wilwarindie (jak laurëa : laurie)

losselie, n., ‘śnieżnobiały lud’

telerinwa, adj., ‘z ludu Telerich, teleriński’.

táli, n. pl., ‘stopy’

lantalasselingie, and. pl.; w glosie Tolkien podaje, że jest to l. mn. przymiotnika lantalasselingea ‘spadająco-liściasto-dźwięczny; ang. with musical sound of falling leaves’. Tolkien podaje też słowa lasselantaligea ‘?’ i linge ‘dźwięk muzyczny’.

Dosłowne tłumaczenie wiersza to zatem:

Biego-lekka palco-koniuszkowa
przybyła tam Słodka Nielikki,
ta właśnie dziewczyna przebiśniegowa
której podmuchy powietrza dają słodki całus.
Mieszkańcy gór tam przybyli
i nimfy motylowate,
śnieżnobiały lud Telerów:
stopy spadająco-liściasto-dźwięczne.

Może ktoś przełoży ten wiersz bardziej poetycko na język polski?

Kategorie wpisu: Felietony tolkienowskie, Kalendarium Śródziemia, Lingwistyka tolkienowska